بررسي و تحليل كاركردهاي بلاغي نثر خطابي در فيه ما فيه

اساس سخنوري، اقناع و ترغيب مخاطب و گفتن سخن مؤثر است كه از اين فن به اقتضاي حال و بلاغت تعبير كرده اند. از آنجا كه سخن از ارتباط متقابل گوينده با شنونده حاصل مي‌گردد، بنابراين شرط تأثير آن، شناخت حال و موضع مخاطب است و اين شناخت وقتي به دست مي آيد كه مخاطب نزد گوينده حاضر و عوالم درون او براي گوينده محسوس و ملموس باشد. جلال الدين محمد مولوي در فيه ما فيه كه مجموعه تقريرات شفاهي او در حضور مخاطبان و مريدانش مي‌باشد كوشيده است تا به ياري جملات خطابي در نفوس شنوندگان تصرف و مقاصد مورد نظر خود را در آنها افاده نمايد. در پژوهش حاضر كوشش شده تا با روش توصيف و تحليل محتوا به بررسي انواع جملات خطابي و چگونگي كاربرد آنها‌ در نثر فيه ما فيه پرداخته شود. برآيند تحقيق حاكي از آن است كه مولوي در سراسر فيه ما فيه به منظور بيان احساسات دروني و انتقال هر چه مؤثرتر انديشه‌هاي عرفاني و اخلاقي به مخاطب و جلب پذيرش او، در كنار بيان اين مفاهيم در كسوت جملات خبري،‌ از انواع جمله‌هاي انشايي و خطابي (امر، نهي، پرسش و ندا) با اغراضي چون تأكيد، تذكر، تحذير، ارشاد، ترغيب و ... به قصد حفظ ارتباط با مخاطب بهره مي‌گيرد كه اين امر با آموزه هاي تعليمي تبليغي مولوي سازگار افتاده است. از ميان جملات خطابي نيز پرسش و امر از بالاترين بسامد در نثر فيه ما فيه برخوردارند.