تحليل انتقادي فلسفه عمل از ديدگاه هيوم با تأكيد بر آراي فلاسفه مسلمان

فلسفه عمل شاخه‏اي نو از فلسفه است كه عمل آدمي را مورد پژوهش فلسفي قرار مي‏دهد و به پرسش‏هايي از قبيل چيستي فعل و فاعل مي‏پردازد و مقومات و شروط لازم براي تحقق فعل و فاعل را مي‏كاود؛ همچنين از اختيار و آزادي عمل پرسش مي‏كند و نسبت آن با اصل عليت را مورد توجه قرار مي‏دهد. در اين تحقيق به روش توصيفي تحليلي به بررسي ديدگاه هيوم درباره مسائل فلسفه عمل مي‏پردازيم. اين مقاله از دو جهت، قابل توجه و كم‏سابقه است: نخست اينكه تقريري از مسائل فلسفه عمل را عرضه مي‏كند و ديگر اينكه ديدگاه هيوم درباره اين مسائل را بررسي مي‏كند. در اين نوشتار روشن مي‏شود كه هيوم همان تلقي سنتي از فعل را قابل قبول مي‏داند؛ ولي درباره فاعليت آدمي تبيين متمايزي عرضه مي‏كند و اگرچه فعل آدمي را مشمول اصل عليت مي‏داند، از آزادي به معناي خودانگيختگي فعل از فاعل دفاع مي‏كند. لازم است ذكر گردد كه فلاسفه مسلمان نيز از ايده فاعليت مختار دفاع مي‏كنند بي‏آنكه در دام تفسيرهاي سابژكتيو و ذهني از آنها فرو افتند.