بيان پذيري عرفان؛ بررسي ادله ناظر بر متعلق تجربه، تجربه گر و تجربه

بيان‌ناپذيري شهودها و تجارب عرفاني، به معناي ناممكن‌بودن بيان لفظيِ تجربه عرفاني است. استدلال‌هايي نظير انتقال‌ناپذيري وجودي احساس، نمادين‌بودن زبان عرفان، نظريه استعاره، مفهوم‌ناپذيري تجربه عرفاني، معلوم‌ناپذيري تجربه عرفاني، محصورناپذيري تجربه عرفاني، فروتربودن رتبه معاني موضوع‌له نسبت به معاني شهودي، فنا، استحاله اشتراك لفظي و معنوي و زودگذري با رويكردهايي ناظر بر ذات تجربه‌گر، ذات تجربه و ذات متعلق تجربه در اثبات اين مدعا اقامه شده‌اند. اين نوشتار به توصيف و تحليل و ارزيابي استدلال‌هاي يادشده مي‌پردازد. نتيجه اين پژوهش آن است كه دلايل فوق، اغلب از ارائه مفهوم صحيحي از بيان‌ناپذيري ناتوان است و اموري در آنها ابطال شده كه به ‌رغم شباهتشان به بيان‌ناپذيري، با آن تفاوت اساسي دارند؛ همچنين مقدمات برخي ادله سقيم بوده و بر برخي ديگر نقدهايي مهم وارد است؛ بنابراين نمي‌توان بر اساس اين استدلال‌ها بيان‌پذيري عرفان را محال شمرد.