پراكنده رويي شهر بابل و تغييرات ساختاري-كاركردي روستاهاي پيرامون مطالعه موردي: روستاي «سياه كلا محله»

بطور كلي، شهرهاي بزرگ و متوسط ايران در شش‌دهه اخير با رشد شتابان و گسترش پراكنده‌ به تأثير از فرايند نوسازي مواجه بوده‌اند. اين روند، اغلب به دگرديسي و استحاله ساختاري و كاركردي روستاهاي واقع در پيرامون اين شهرها منتهي شده است. هدف اين پژوهش، شناخت الگوي گسترش شهر بابل از سال 1335 تا 1395 و تأثير آن بر تغييرات ساختاري و كاركردي روستاهاي پيرامون آن، به‌ويژه روستاي «سياه‌كلامحله» است. اطلاعات مورد نياز اين پژوهش به دو روش كتابخانه‌اي و ميداني جمع‌آوري شده است. براي مطالعات ميداني از ابزار پرسشنامه و از سيستم اطلاعات جغرافيايي جهت تهيه نقشه‌ها، تحليل ميزان، جهت (افقي و عمودي)، الگو (منفصل، خطي و خوشه‌اي) و شكل گسترش (پراكنده و فشرده) شهر بابل استفاده شده‌ است. براي محاسبه و تعيين ميزان پراكنده‌رويي شهر بابل از مدل كمي هلدرن و تحليل آن‌ها در دوره‌هاي مختلف استفاده گرديد. يافته‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد كه پراكنده‌رويي شهر بابل بر روي اراضي كشاورزي و با ادغام و الحاق روستاهاي پيرامون آن اتفاق افتاده و تغييرات ساختاري و كاركردي گسترده‌اي را در روستاي سياه‌كلامحله درپي داشته است. به‌گونه‌اي كه، حدود 74 درصد رشد افقي اين شهر در دوره زماني 1335 تا 1395 به‌واسطه رشد جمعيت و 26 درصد آن به تأثير از پراكنده‌رويي اتفاق افتاده است. در اثر اين روند، تعداد 16 آبادي و روستاهاي پيرامون اين شهر به محدوده قانوني آن طي سال‌هاي ادغام و الحاق شده‌اند. پراكنده‌رويي اين شهر به‌صورت متصل (شمال، جنوب و در امتداد محورها) و منفصل به‌صورت تغيير كالبدي سكونتگاه‌هاي پيراموني اين شهر به‌وقوع پيوسته است.