اعتبارسنجي دلايل و معيارهاي تعيين ترتيب نزول قرآن

نوشتار حاضر به منظور شناسايي ميزان اعتبار و روايي معيارهاي تعيين ترتيب نزول قرآن، به واكاوي و نقد ديدگاه‌ها در اين زمينه پرداخته است. اين مقاله با طرح روايات مكي و مدني، روايات اسباب نزول، شواهد تاريخي و سيره، بررسي مضموني آيات قرآن كريم، مصحف امام علي (ع)، روايات ترتيب نزول و همچنين اصالت و اعتبار تفسير موضوعي نزولي قرآن و اشاره به روايات «اول مانزل» و «آخر مانزل» و برخي مفاهيم وابسته به آنها، سعي كرده تا ميزان اعتبار و فراگيري هر يك از آنها در مسأله تاريخ‌گذاري قرآن و تعيين ترتيب نزول را نشان دهد. نويسنده امكان تعيين ترتيب نزول قرآن و توقيفيت آن را بيش از همه به مصحف امام علي (ع) و روايات ترتيب نزول مستند مي‌داند و با اين فرض كه ديگر منابع و معيارهاي يادشده به تنهايي ارزش استنادي ندارند، ضمن ارزيابي انتقادي از ديگر شاخص‌ها، كارآمدي آنها را تنها در صورت تلفيق و سازگاري با روايات ترتيب نزول مؤثر مي‌داند. افزون بر اين، مقاله از رهگذر تعيين ترتيب نزول قرآن، رهيافت به تفسير ترتيب نزولي به روش موضوعي را به‌عنوان رويكردي كارآمد و ضروري و يكي از نتايج درخور توجه آن به‌شمار آورده و سعي نموده تا تناسب و سازگاري آن دو را نشان دهد.