بررسي و تحليل ديدگاه ملارجبعلي تبريزي دربارۀ اسما و صفات الهي

ملارجبعلي تبريزي، رهبر جريان فلسفيِ مقابل حكمت متعاليه، در بحث اسما و صفات، ديدگاه كاملاً متفاوتي با حكمت متعاليه، و نزديك به ديدگاه كلامي دارد. او با نفي هر گونه سنخيت بين واجب و ممكن، و اعتقاد به تباين محض بين خدا و خلق، و نيز اعتقاد به اشتراك لفظي و نفي اشتراك معنوي در وجود و صفت واجب و ممكن، در وجودشناسي صفات، به نظريۀ نفي صفات و نيابت ذات از صفات مي‌رسد. در معناشناسي صفات، از نظر وي چون هيچ مفهومي حكايت‌گر از ذات و كمالات خداوند نيست، الهيات اثباتي قابل قبول نيست. او سه نوع الهيات سلبي، فعلي و كاركردي را مطرح مي‌كند كه بر اساس آن‌ها، بازگشت اسماء الهي يا به سلب نقايص است يا به ايجاد كمال، و يا به كاركرد كمال. اما با طرح اين‌گونه الهيات، مسائل و اشكالاتي مطرح مي‌شود؛ نظير: لزوم ارتفاع نقيضين، لزوم درج واسطه بين سلب و ايجاب، و عدم امكان اثبات خداوند. ملارجبعلي بر اساس مباني خود به اين اشكالات پاسخ داده است و در واقع، اين اشكالات بر اساس برخي مباني كه مورد پذيرش حكيم تبريز نيست، مطرح شده است. مهم‌ترين نقص ديدگاه ملارجبعلي عدم توجه به معرفت فطري و قلبي خداست.