بررسي امكان تحقق عرفان شيعه

اين مقاله به اين پرسش پاسخ مي‌دهد كه آيا عرفان شيعه امكان تحقق دارد يا نه. مي توان از سه معناي عرفان شيعه بحث كرد: عرفان شيعه به‌معناي عرفان شيعيان؛ عرفان شيعه به‌معناي مجموعه اي از تفاسير شيعي از انگاره هاي عرفاني يا علم عرفان شيعي؛ عرفان شيعه به‌معناي وجدانيات و يافته هاي معنوي منطبق بر ذهنيت شيعي. دو معناي نخستِ عرفان شيعه محقق است. به‌گواه تاريخ، شيعيان زيادي اهل سلوك معنوي، مشاهدات، مكاشفات و نيز آثاري دربارۀ ابعاد علمي عرفان بوده اند. تفسير آموزه ها و تجربيات عرفاني بر مبناي معتقدات شيعه نيز محقق است؛ به ويژه در مسئلۀ ولايت و خاتميت آن (در طول تاريخ مجموعه هاي فراواني از اين مباحثات را در نصوص و آثار مي توان يافت). بحث دربارۀ معناي سوم عرفان شيعه (تجربۀ عرفاني شيعي) منوط به موضع‌گيري ذات گرايانه يا ساخت گرايانه دربارۀ ماهيت تجربه عرفاني است.