كاربست نظريه نشانه‌شناسي مايكل ريفاتر در تحليل شعر « شبي در حرم قدس» رهي معيري

نشانه شناسي به مطالعۀ نظام مند عواملي مي پردازد كه در فرايند رسيدن به دلالت هاي موجود در يك متن، اثرگذارند. نظام هاي نشانه‎اي از جمله زبان‎ها، رمزگان و نظام‎هاي علامتي در حيطۀ نشانه‎شناسي عمل مي كنند. راهبرد نشانه ها از وجود تعامل اجزاي يك متن با كلّيت به كشف شبكۀ ساختاري مي انجامد. به‎همين دليل، ريفاتر براي نيل به دلالت‎ها، دوگونه خوانش را پيشنهاد مي‎كند: خوانش خطّي يا دريافتي (Heuristic) و ديگري خوانش پس كُنشانه (Retroactive). خواننده در خوانش نخست، برداشتي سطحي از مفهوم متن به‎دست مي آورد ولي در خوانش دوم پس از مشخص‎كردن عوامل غيردستوري (Ungrmmatically) مي تواند از طريق چارچوب هاي انباشت و خوشه هاي تداعي‎گر توصيفي، به لايه هاي پنهان متن دست يازد. مسئله تحقيق نيز كشف ارتباط هاي پنهان و دلالت‎هاي شاخص متن است. در شعر رهي معيّري، شاعر با مشكلي مواجه مي شود؛ براي حلّ آن تلاش مي كند و راه به‎جايي نمي برد. دست تمنّا به‎سوي حضرت امام رضا (عليه‌السلام) برمي دارد و درخواستش اجابت مي شود. شعري مي‎سرايد كه مضمون آن برگرفته از درون شاعر است. در نتيجه، شبكۀ ساختاري متن به سه دلالت راه مي‎يابد: تمنّاي شاعر، اجابت آن و حلّ مشكل.