تحليلي بر عوامل مؤثر در رقابت‌پذيري شهري بر پايۀ روش سناريونويسي (مورد شناسي: شهر تبريز)

توانايي شهرها براي حفظ موقعيت رقابتي‌شان در منطقه‌اي خاص با هدف بهبود كيفيت زندگي، از مسائل عمدۀ آن‌ها براي توسعه است. هدف از رقابت‌پذيري شهري، ايجاد شرايط و چارچوبي است كه در آن، هم بنگاه‌ها و هم جامعه بتوانند در يك زمان رقابت‌پذير بوده و به‌تبع آن در جامعه رونق و كاميابي ايجاد كنند. تحقيق حاضر تلاش دارد با استفاده از روش توصيفي تحليلي به شناسايي و اولويت‌بندي عوامل مؤثر در رقابت‌پذيري شهر تبريز پرداخته و جايگاه هر يك از مؤلفه‌ها و شاخص‌هاي رقابت‌پذيري شهري را مشخص كند؛ بنابراين دو سطح از محيط شهري شاملِ عوامل محيط خارجي و محيط داخلي مؤثر بر رقابت‌پذيري شهر تبريز شناسايي شد. به‌منظور شناسايي عوامل خارجي با استفاده از تحليل PESTLE، فرصت‌هاو تهديدها در شش حوزۀ اقتصادي، اجتماعي، سياسي، تكنولوژيكي، قانوني و محيطي و براي شناسايي عوامل داخلي نيز با مطالعۀ نظرات محققان مختلف در چهار دستۀ عوامل انساني، سازماني، فيزيكي و اقتصادي گروه‌بندي شدند؛ سپس با به‌كارگيري تكنيك دلفي و اخذ آراي 15 نفر خبره، زيرمؤلفه‌هاي عوامل خارجي و داخلي شناسايي شدند. پس از تبيين مؤلفه‌ها، به رتبه‌بندي و استخراج ماتريس تأثيرگذاري عوامل بر يكديگر با استفاده از نرم‌افزار ميك‌مك پرداخته شد و حالت‌هاي باوركردني در رقابت‌پذيري شهر تبريز با رويكرد آينده‌نگاري تدوين شد. براي شناسايي حالت‌هاي محتمل از ميان آينده‌هاي باوركردني، از مشاركت 40 نفر از دانش‌آموختگان و مديران اجرايي از‌طريق امتيازدهي بر‌اساس طيف ليكرت استفاده شد و 28 حالت محتمل به‌دست آمد. نتايج نشان مي‌دهد، از بين چهار سناريوي وضعيت‌هاي «مطلوب»، «بهبود»، «هشدار» و «بحران»، سناريوي وضعيت «بهبود» با امتياز 62.8 با شرايط رقابت‌پذيري شهر تبريز تناسب بيشتري دارد. در اين سناريو توجه به تحقيق و توسعه و پيوند آن با بخش‌هاي اقتصادي، وجود امنيت نسبتاً پايدار براي افزايش جذب كارگران ماهر، ايجاد تغييرات در اقتصاد منطقه به‌واسطۀ فعاليت صنعتي و فعال‌شدن چند شهرك صنعتي در ناحيۀ شهري، تشويق، حمايت و تسهيل بسترهاي كارآفريني توسط دولت و افزايش سرمايه‌گذاري بخش خصوصي با تمركز بر شهر از موارد مدنظر است.