تشيع امامي در ماوراءالنهر در عهد سامانيان

به رغم آن كه تشيع، به واسطه نگاهِ متفاوت به حاكميت جامعه اسلامي، همواره با مخالفت دستگاه خلافت مواجه بود و برخي از معتقدان بدان مذهب نيز زير آزار و شكنجه و تعقيب قرار داشتند، در طول سده‌هاي نخستين اسلامي، تفكر شيعي در نقاط متعددي از قلمرو اسلامي از جمله ماوراءالنهر گسترش يافت. اين مقاله ضمن بازكاوي زمينه‌ها و عوامل، چرايي و چگونگي نفوذ تشيع در ماوراءالنهر در عهد سامانيان را بررسي مي‌كند. اين مقاله، نشان مي دهد كه موقعيت جغرافيايي ـ فرهنگي ماوراءالنهر و تسامح مذهبي سامانيان، زمينه جذب شيعيان امامي را در طول قرن سوم فراهم آورد و در اوايل قرن چهارم، ماوراء‌النهر به يكي از مهم‌ترين كانون‌هاي فرهنگي شيعيان امامي مبدل شد. از اواسط قرن چهارم، در نتيجه غلبه آل‌بويه بر بغداد و منازعات مذهبي كراميه و ماتريديان با شيعيان، به تدريج اين كانون از رونق افتاد و شيعيان به نقاط ديگر كوچ كردند.