هم‎كنشي عامليت و ساختار در تعيّن‌بخشي به كنش اجتماعي بر مبناي حكمت صدرايي

تحليل عوامل تعين‏بخش به كنش اجتماعي يكي از مباحث مهم علوم اجتماعي است كه در ادبيات جامعه‏شناسي، طرح و نظريات گوناگون ساختارگرا، كنش‏گرا و تلفيقي را پديد آورده است. هدف اين پژوهش، بررسي ميزان و مكانيسم تأثير ساختار و عامليت در فرايند كنش اجتماعي است كه طبق نتايج تحقيق، اين دو عامل در تعين‏بخشي به كنش اجتماعي، با يكديگر هم‏كنشي دارند. اين پژوهش، با روشي تحليلي اين موضوع را از رهگذر تحليل و شناسايي مؤلفه‏هاي فعل ارادي انسان، به‏عنوان هستۀ اصلي كنش اجتماعي، از منظر حكمت صدرايي بررسي مي‏كند. دخالت هريك از عامليت و ساختار، در فرايند كنش اجتماعي از مجراي مؤلفه‏هاي فعل ارادي صورت مي‏پذيرد. عوامل ساختاري به ‏صورت پيشيني، بسياري از ابعاد معرفتي، انگيزشي و رفتاري كنشگر را شكل داده، به انحاء گوناگون بر شناخت‏ها، اميال و ارادۀ كنشگر اثر مي‏گذارند، اما ماهيت الزام‏آور جامعه از مجراي ارائۀ قالب‏بندي شدۀ اعتباريات لازم در كنش نمايان مي‏شود. جامعه در نهايت، در شكل‏گيري هويت ثانويۀ كنشگر نقش‏آفريني مي‏كند. علي‏رغم اين تأثيرات گسترده، كنشگر به‏عنوان علت فاعلي كنش اجتماعي، مي‏تواند در برابر بسياري از اين تأثيرات مقاومت نموده، با توان فطري تعقل و بازانديشي، قادر به دستيابي به آگاهي مستقل و رسيدن به حقايق بوده، و كنش اجتماعي همواره با اراده او صورت مي‏پذيرد. طبق نگاه حكمت صدرايي، كنشگر علاوه‏ بر فرصت‏هاي انتخابي فراواني، ظرفيت ساختارشكني و تغيير اعتباريات و شناخت‏هاي اجتماعي را نيز دارد.