درآمدي بر انتقادپذيري تكنولوژي از منظر ماركوزه و فينبرگ

اغلب تلاش‌هاي مكتب انتقادي فرانكفورت در انتقاد از جامعه جديد و اجزاي سازنده‌اش بوده است. مي‌توان امتداد اين نگاه را در واكنش انتقادي اين مكتب، به تلقي بي‌طرفانه از تكنولوژي نيز رديابي كرد. اين مكتب، بر نيازمندي هر نوعي از دانستن به نقادي و اصلاح تأكيد مي‌ورزد و با همين مبنا، رويارويي انسان با تكنولوژي را نيازمند بينشي انتقادي مي‌انگارد و از اين منظر، به نقد تكنولوژي ورود مي‌كند. اين پژوهش، با روش تحليلي ـ اسنادي به انتقادپذيري تكنولوژي از ديدگاه ماركوزه از دانشمندان مطرح اين مكتب و شاگردش فينبرگ پرداخته است. نتايج پژوهش حاكي از وجود اشتراك‌ها و تفاوت‌هايي ميان ديدگاه اين دو انديشمند است؛ هر دو انديشمند رويكرد ابزارانگاري تكنولوژي يعني جدايي ارزش از دانش و تكنيك و رويكرد جبرانگاري تكنولوژي يعني نقدناپذيري و عدم امكان تغيير تكنولوژي‌ها را نادرست و تكنولوژي را ارزش‌بار و تغيير‌پذير مي‌دانند. اما در راهبرد تغيير يعني گسترش هنر به سياست و دموكراتيزه كردن تكنولوژي، سطح تغيير، مجريان تغيير يعني طبقات محروم و رنج‌كشيده و يا عموم مردم و ميزان اميد به تغيير با يكديگر متفاوتند.