ارزيابي انتقادي استدلال معرفتي و استدلال تعاكس بر حسن و قبح عقلي

آنچه ما «استدلال معرفتي» و «استدلال تعاكس» خوانده‌ايم دو استدلال از سه استدلالي‌ست كه خواجه نصيرالدين طوسي، فيلسوف‌ ـ متكلم امامي، در كتاب مهم و تأثيرگذار تجريد الاعتقاد، بر حُسن و قبح عقلي اقامه كرده است. نتيجۀ مورد نظر خواجه و مقدمات هر دو استدلال‌ مبهم است و مي‌توان تفسيرهاي متعددي از آن‌ها ارائه داد. در اين مقاله با تفكيك جهات معرفت‌شناختي و هستي‌شناختيِ هريك از استدلال‌ها، روايت‌هاي محتمل هر استدلال بيان شده و پس از صورت‌بنديِ منطقيِ هر استدلال، مورد ارزيابي قرار گرفته است. به زعم نويسندگان، نتيجۀ بهترين تقرير از استدلال نخست، حُسن و قبحِ عقليِ معرفت‌شناختي است و نتيجه بهترين تقرير از استدلال دوم، حُسن و قبحِ عقليِ هستي‌شناختي؛ و البته هيچ‌يك از اين دو استدلال نمي‌تواند نظريۀ عدليه را اثبات يا ديدگاه مخالفان‌شان را ابطال كند.