تناوب سببي در گويش خوري

The Causative alternation in the Khūri dialect

تناوب سببي نوعي تناوب گذرايي بين يك فعل سببي و همتاي ضدسببي آن است. در مورد رابطه بين اين دو گونه فعلي به طور كلي دو نوع رويكرد از سوي زبان‌شناسان اتخاذ شده است: اشتقاقي و غيراشتقاقي. در رويكرد اشتقاقي، يكي از دو گونه، پايه و ديگري مشتق فرض مي‌شود. در رويكرد اشتقاقي پايه ‌ـ ناگذر (رويكرد سببي­سازي)، فرض بر اين است كه گونه ضدسببي پايه و گونه سببي مشتق است. در حالي كه در رويكرد اشتقاقي پايه‌ـ گذرا (رويكرد ضدسببي­سازي) گونه سببي پايه و گونه ضدسببي مشتق فرض مي‌شود. در رويكرد غيراشتقاقي يا پايه‌ ـ مشترك رابطه مستقيم اشتقاقي بين دو گونه برقرار نمي‌شود و هر دو از يك منبع سوم يا ريشه نشأت مي­گيرند. هدف از مقاله حاضر بررسي كارآمدي رويكردهاي ياد شده در تحليل نشانه‌هاي ساختواژي فعل­هاي تناوبي در گويش خوري از زبان­هاي ايراني شمال‌غربي رايج در كوير مركزي ايران است. شواهد ساختواژي در اين گويش نشان مي­دهد رويكردهاي اشتقاقي به تناوب سببي داراي راهبرد تحليلي كلي نيستند و تنها قادرند نشانه­هاي ساختواژي در يكي از دو گونه سببي يا ضدسببي را توضيح دهند. در مقابل به نظر مي‌رسد رويكرد غيراشتقاقي پايه ‌ـ مشترك مي­تواند تنوع ساختواژي در تناوب سببي (نشان‌داري يكي از دو گونه يا هر دو گونه) را در گويش خوري به‌طور جامع تحليل كند.

The causative alternation is a transitivity alternation between a causative verb and its anti-causative counterpart. Concerning the relationship between the two variants, two general approaches have been taken by linguists: derivational and non-derivational. In the derivational approach, it is supposed that one of the variants is basic and the other one derived. In the intransitive base approach (causativisation), the anti-causative is considered basic and the causative derived. In the transitive base approach (anti-causativisation), however, the causative is considered basic and the anti-causative derived. In the non-derivational or common base approach there is no direct relationship between the two variants but both come from a third source or root. The aim of this article is to critically evaluate the above-mentioned approaches in the light of morphologically marked alternating verbs in the Khūri dialect __ a Northwest Iranian language spoken in the Central Desert of Iran. The morphological evidence in Khūri shows that the derivational approaches to the causative alternation do not have a general analytic strategy and can only account for the morphological marking of the causative or anti-causative variant. On the contrary, the non-derivational common base approach covers the areas of variation in Khūri (one of the two variants or both of them could be marked) and can explain this morphological variation inclusively.