بررسي و تحليل نقش و جايگاه شهر تئودوسيوپوليس در روابط ايران و بيزانس در دوره‌ي ساساني

Investigation and Analysis of the Role and Position of the City of Theodosiusopolis in the Relations Between Iran and Byzantium in the Sassanid Era

ارمنستان از جمله سرزمين‌هايي است كه در قفقاز قرار گرفته و از زمان تصرف آن در زمان اشكانيان تا پايان دوره‌ي ساساني باعث بروز تنش‌ها و درگيري‌هايي ميان ايران و بيزانس شده است. درگيري‌هاي پيوسته‌ي دو قدرت باستان بر سر اين سرزمين باعث شد كه در سال 387 م. اين سرزمين را ميان خود تقسيم كنند. پس از اين تقسيم بود كه تئودوسيوس اول دستور داد تا شهر مرزي تئودوسيوپوليس را در منطقه‌ي ارمنستان غربي ايجاد كنند. اين شهر بر دامنه‌ي كوهي در منطقه‌ي كارين و نزديك سرچشمه‌هاي رود فرات ساخته شد. پرسش‌هاي اين پژوهش عبارتنداز: 1. شهر مرزي تئودوسيوپوليس توسط چه كسي تأسيس شده و از چه موقعيت جغرافيايي برخوردار بوده است؟ 2. علت اهميت تئودوسيوپوليس در مناسبات ايران و بيزانس چه بوده است؟ مفروض است؛ با توجه به اطلاعات و داده‌هايي كه منابع در اختيار ما مي‌گذارند، در اين رابطه مي‌توان گفت كه شهر تئودوسيوپوليس در اواخر قرن چهارم ميلادي توسط تئودوسيوس اول، در ارمنستان غربي در منطقه‌اي به‌نام «كارين»، قرار گرفته است. هم‌چنين، مهم‌ترين كاركرد شهر تئودوسيوپوليس كه توسط بيزانسي به‌وجود آمده از لحاظ سياسي-نظامي بوده است. حال با توجه به اين مسائل، اين پژوهش در پي آن است تا به موقعيت جغرافيايي اين شهر پرداخته و سپس در ادامه به چرايي اهميت آن در دايره‌ي رقابت‌هاي ايران و بيزانس بپردازد؛ براي نيل به اين هدف تلاش شده است از شيوه‌ي پژوهش‌هاي تاريخي (توصيفي-تحليلي) و براساس شواهد موجود و نظريات پژوهشگران، استفاده شود. نتايج اين پژوهش بيانگر اين است كه بيزانسي‌ها با ايجاد استحكامات و حصارهاي محكم در شهرهاي مرزي از جمله تئودوسيوپوليس درصدد بودند تا بتوانند تا حدودي از پيشرفت سريع سپاه ايران در خاك بيزانس جلوگيري كرده و حتي بتوانند در مواقعي از آن شهرها، سرزمين‌هاي ساسانيان را مورد تهاجم قرار دهند. ساسانيان نيز با تصرف اين شهر مي‌توانستند از سويي راحت‌تر سرزمين‌هاي شرقي امپراتوري بيزانس را مورد حمله خود قرار دهند. وجود و تقويت چندباره‌ي استحكامات در اين شهر، نشان از آن داشت كه تصرف اين شهر به منزله‌ي تسلط و در اختيار داشتن مناطق مرزي مانند آسياي صغير، و از دست دادن آن به‌عنوان تغييري عمده در توازن قدرت ميان دو امپراتوري به‌شمار مي‌رفت.

Armenia is among the Caucasian territories and has caused tensions between Iran and the Byzantine since its capture by the Parthians until the end of the Sassanid period. The continual fighting between two ancient powers over on this area caused that they devided Armenia between themselves in the year 387(A.D). After this division, the first Theodosius ordered that the border town of Theodosipolis be created in the western part of Armenia. The city was built on a hillside in the Karin area near the sources of the Euphrates River. With regard to these issues, this research seeks to address the geographical location of the city and then to continue its importance in the circle of Iran and Byzantium. To achieve this goal, the attempt has been made to use the method of historical research (Descriptive-analytical) and based on existing evidence and theories of researchers. The results of this study indicate that the Byzantines sought to build fortifications and tight fences in border cities such as Theodosipolis, in order to prevent the rapid advance of the Iranian army in the Byzantine territory, and even some times, the Sassanid lands could be Invaded from those cities. The Sassanians were able to attack the eastern lands of the Byzantine Empire by facilitating the capture of the city. The existence and strengthening of the fortresses in the city several times showed that the capture of the city constituted the domination and possession of the border regions, such as Asia Minor, and its loss as a major change in the balance of power between the two empires.