واكاوي گفتمان قدرت در داستان رستم و اسفنديار از منظر فوكو

ميشل فوكو (1984-1926) بنيان­گذار تحليل­ گفتمان، به مجموعه ­اي از گزاره ­هايي گفتمان مي ­گويد كه به يك صورت ­بندي گفتماني تعلق داشته باشد. گفتمان در اين معنا يك صورت مثالي و بي­زمان نيست، بلكه از ابتدا تا به انتها تاريخي است؛ پاره­اي از تاريخ است كه محدويت­ها، تقسيم ­بندي­ها، تحولات و صورت­هاي خاص زمانمند خود را تحميل مي­كند و از علامت ها تشكيل شده اند؛ و اما كاركردشان از كاربرد اين علامت­ها، براي نشان دادن و برگزيدن اشياء بيش­تر است و همين ويژگي است كه آن­ها را غيرقابل تقليل به زبان، سخن و گفتار مي ­كند. در واقع گفتمان، از نظرفوكو مجسم­كننده معنا و ارتباط اجتماعي است و شكل­ دهنده ذهنيت و ارتباطات اجتماعي سياسي (قدرت) است. از آن­جا كه شاهنامه فردوسي داراي ارتباطات سياسي و اجتماعي است كه اكثر آن­ها در قالب داستان‌هاي تاريخي شكل ­گرفته، كه مي­توان از معروف­ترين و تأثيرگذارترين آن­ها داستان رستم و اسفنديار را نام برد؛ اين داستان از چند لايه گفتماني تشكيل شده است كه هدف از اين مقاله بررسي لايه­ هاي گفتماني اين داستان بر پايه گفتمان قدرت فوكو است. بنابراين اين پژوهش با استفاده از منابع كتابخانه­اي با روش تحليل گفتمان سعي دارد، تا به اين پرسش پاسخ دهد كه چه نوعي از روابط قدرت در سطوح گوناگون در شكل دادن گفتمان آن، بر پايه انديشه­هاي فوكو مؤثر بوده است؟