مقايسه و ريشه‌يابي اختلافات نقلي در احاديث مشابه (با تكيه بر كتب أربعه)

كتاب‌هاي چهارگانۀ حديثي شيعه احاديث مشترك و مشابهي دارند كه در آن‌ها گاه اختلافات متني ديده مي‌شود. مقايسۀ احاديث مشابه، اين اختلافات را در حالت‌هاي مزيد، تصحيف و تحريف، نقل به معنا و مقلوب مي‌گنجاند. عواملي مانند «تقطيع»، «ادراج يا اضافات راوي» و «تصرف عمدي» معمولاً باعث اختلاف در نقل احاديث مشابه هستند. اين اختلاف‌ها سهواً يا عمداً ممكن است بر معناي‌‌ حديث تأثير گذار باشد و حكم معصوم(ع) را تغيير دهد و يا مانند اكثر مواردي كه حديث، روايت مقلوب است، تغيير زيادي در معنا ايجاد نكند. روايت مدرجي كه راوي در آن توضيحاتي را بيفزايد، سبب مزيد كلمه يا عبارت در احاديث مشابه مي‌شود. حديث مزيدي كه با اضافه شدن چند جمله شكل بگيرد، بر اثر تقطيع به وجود آمده است. از ميان مؤلفان كتب اربعه، بيش از همه شيخ طوسي روايات كافي را تقطيع مي‌كند. نقل به معنا در سطح كلماتِ مترادف، هم‌خانواده يا انتقال به مفهوم اخصّ، رايج‌ترين نوع نقل به معناست. نقل به معنا در سطح جملات نيز شيوۀ متداول شيخ صدوق در ميان احاديث مشابه است؛ زيرا شيخ صدوق با انداختن سند و نيز خلاصه كردن متن، معمولاً تنها حكم معصوم را بيان مي‌كند.