گزينش نظريه از ديدگاه تامس كوهن

Thomas Kuhn on Theory Choice

اين مقاله در پي تبيين و ارزيابي ديدگاه تامس كوهن درباره گزينش نظريه در علوم طبيعي است. فيلسوفان علم براساس تمايز دوتايي مقام كشف/ مقام توجيه بر آن بودند كه چون فرايند كشف نظريه قاعده مند نيست، فرايند گزينش نظريه كه مقام توجيه است ناگزير بايد قاعده مند باشد؛ وگرنه عينيت و عقلانيت علم از كف مي رود. اما تامس كوهن دليل مي آورد كه فرايند گزينش نيز چندان قاعده مند نيست؛ چون ملاك هاي مشترك گزينش از قبيل دقت، دامنه، سازگاري، سادگي و باروري، كاركرد قاعده هاي دقيق و سازگار و بسنده اي را ندارند تا همچون برهان، گزينش واحدي را الزام كنند. كاركرد ملاك هاي گزينش مانند ارزش هاست كه اگرچه بر گزينش تاثير دارند، اما آن را يكسره تعين نمي بخشند. وانگهي ارزش ها به مداخله عوامل وابسته به زندگي و منش دانشمند راه مي دهند و امكان اختلاف نظر ميان دانشمندان را گشوده مي دارند. آيا كوهن بدين سان آخرين پايگاه عينيت و عقلانيت علم را ويران نمي كند؟ آيا او نسبي انگار يا ستاينده نابخردانگي است؟ كوهن هرگز چنين اتهام هايي را نپذيرفت.

No abstract