بررسي كيفيت اتصاف حق تعالي به صفات ذاتي در حكمت متعاليه

مسئله كيفيت اتصاف حق‌تعالي به صفات ذاتي از مهمترين مباحث خداشناسي است كه همواره ميان انديشمندان مسلمان مطرح بوده است. اين مسئله در مكاتب مختلف كلامي، عرفاني و فلسفي سرنوشتي متفاوت و بلكه گاهي اوقات متضاد به خود ديده است. ملاصدرا با طرح نظريه اصالت وجود و اعتباريت معنا، گامي نو در تبيين كيفيت اتصاف حق‌تعالي به صفات ذاتي برداشت. بر اساس اين اصل بنيادين در حكمت متعاليه، از‌آن‌جهت كه هيچ هويت و واقعيتي از سنخ معنا نيست، ديگر ميان كثرت مفهوم و معنا و كثرت در مصداق تلازمي وجود ندارد. ازاين‌رو ممكن است معاني متباين با مصداقي واحد موجود شوند. لذا صفات ذاتي حق‌تعالي هرچند به لحاظ معنا و مفهوم متباين‌اند، لكن به‌لحاظ مصداقي، همه آنها حاكي از وجود حق‌تعالي هستند. بنابراين مراد از عينيت صفات ذاتي با وجود حق‌تعالي در حكمت متعاليه، همان كثرت حاكي (مفهوم و معناي صفات) و وحدت محكِّي (وجود حق‌تعالي) است.