بررسي كيفي ماندگاري معماري مجموعه‌ي بازار تبريز از منظر پديدارشناسي

معماري تجسم فرهنگ يك جامعه است كه در قالب كالبد مادي بيان و مورد قضاوت قرار مي‌گيرد. امروزه يكي از مهمترين مسائلي كه نظر معماران را به خود جلب نموده، مسئله‌ي لزوم ماندگاري معماري و احياي آن است. در اين راستا پارادايم پديدارشناسي با رويكرد تفسيري با تأكيد بر روح و حس مكان به دنبال شناخت عوامل مؤثر بر تداوم و ماندگاري مكان، مشروط به تجربه‌ي انسان و تفسير او است كه پژوهشگر از طريق تعامل با موضوع مورد پژوهش به شناخت آن مي‌رسد. شناخت در اين ديدگاه امري عيني و مادي نيست و داراي ابعاد و تفسيرهاي مختلف است. در اين راستا هدف تحقيق حاضر تأكيد بر رويكرد پديدارشناسي به‌منظور كشف دلالت‌هاي ماندگاري در مجموعه‌ي بازار تاريخي تبريز مي‌باشد. نظام تفسير و رويكردِ تحقيق حاضر پديدارشناسي، و نظام تحليل آن روش‌شناسي كيفي است و از روش نظريه‌ي زمينه‌اي براي تجزيه و تحليل اطلاعات و ارائه‌ي نظريه‌ي نهايي استفاده شده است. در اين راستا، فضاي معماري مجموعه‌ي بازار تبريز، در ذيل سه مؤلفه‌ي معنا و هويت، كالبد و فضا و عملكرد به صورت جزء به جزء مورد بررسي قرار گرفته است؛ در اين مرحله محققان با انجام مصاحبه‌هاي باز و عميق نسبت به گردآوري اطلاعات اقدام كرده و عناصر و اجزاي بازنموني مؤلفه‌ها، تحت 15 مفهوم اوليه شناسايي و كدگذاري باز گرديده است؛ در مرحله‌ي بعد هر كدام از معيارهاي ماندگاري، در ذيلِ هر يك از پديدارهاي دو‌گانه‌ي روح مكان و حس مكان (هويت مكان، وابستگي به مكان و دلبستگي به مكان)، در چند سطح پديدارشناختي و با استفاده از كدگذاري‌هاي محوري و گزينشي، مورد تفسير و تعيين موضوع قرار گرفته است. نهايتاً 7 مقوله‌ي عمده‌ي تأثيرگذار: خاطره‌انگيزي براي افراد؛ هويتمند بودن فضاي بازار؛ انعطاف‌پذير بودن آن و انطباق با نيازهاي افراد در دوره‌هاي تاريخي (در نظر داشتن نيازهاي زماني و مكاني)؛ داشتن عملكرد چندمنظوره؛ وجود انواع نشانه‌ها در فضاي بازار و دسترسي مناسب به كاركردهاي مختلف؛ تأكيد بر انواع مراودات اجتماعي، اقتصادي و ...؛ و چيدمان فضايي مناسب ساختمان‌ها با مناظر مناسب بر ماندگاري معماري بازار شناسايي و تدوين شده است. در مرحله‌ي پاياني، با يكپارچه كردن، مقايسه، و تعمق پيرامون مقولات به دست آمده در مراحل قبلي، يك مقوله‌ي هسته تحت عنوانِ «خاطره‌انگيزي و ايجاد حس تعلق به فضا در مجموعه‌ي بازار و همچنين توسعه‌ي عملكردي در محور خطي و دوره‌اي روبه پيشرفت در ابعاد مختلف اجتماعي، اقتصادي، معنوي و حفظ گذشته‌ي تاريخي» به عنوان عامل اصلي ماندگاري معماري بازار تبريز بر اساس رويكرد پديدارشناسي انتخاب گرديده است.