جستاري پيرامون نور و مصاديق آن در معماري ايراني؛ رهيافتي بسوي معنا در معماري

نقش نور در تداعي معنا در فضاهاي معماري قابل تأمل است و اين مهم در معماري فضاهاي مذهبي به ويژه مساجد به گونه اي درخور توجه تجلي يافته است. از ديرباز در بسياري از مساجد و اماكن مذهبي توجه معماران و سازندگان بنا به نور و چگونگي ورود، تابش و انعكاس آن از مداخل ايجاد شده در بنا و توجه به جلوه هاي معنايي كه با جهت دهي به نحوه ورود نور در فضاي معماري انعكاس يافته اند بوده است. معمار ايراني با نگاهي انديشمندانه و متأثر از بينش اسلامي، نور را چون روحي بر اين كالبد تابانيده است تا به آن جلوه اي معنايي ببخشد. در اين پژوهش هدف آن است كه نور در قرآن و تأثيري كه نگاه قرآني بر معماري ايراني داشته است مورد بررسي قرار گيرد. فرضيه پژوهش بيان مي دارد كه از نمودهاي برگرفته از آيات قرآن، گذر از تاريكي به نور و تقابل نور و تاريكي است كه به عنوان يكي از مصاديق ارزشمند در معماري ايران مورد استفاده قرار گرفته است. روش انجام پژوهش، كيفي با رويكرد تفسيري مي باشد و از روش تحليل محتواي متن در برداشت از آيات قرآن استفاده شده است. نتايج پژوهش بيانگر آن است كه تقابل نور و تاريكي و حضور نور و سايه (تاريكي) در معماري و هدايتگري از تاريكي به روشنايي از مفاهيم و معاني ارزشمندي است كه در معماري ايراني نمود يافته است و در تعاليم قرآني نيز بارها و بارها به آن ها اشاره شده است و در ايجاد فضايي معنوي نقش درخور توجهي را ايفا نموده اند. نور و سايه تمثيلي از مفاهيم ارزشمند نور و ظلمت در قرآن است و هدايتگري از سايه (تاريكي) به نور علاوه بر جنبه هاي فيزيكي و كالبدي، از ديدگاه معنايي نيز درخورتامل است.