سه تفسير از رمان «جزيره سرگرداني»

رمان جزيره سرگرداني هنرمندانه ‌ترين رمان تعليمي زبان فارسي است و دو لايه دارد: روايي و رمزي. در اين مقاله، ناگزير از هر دو لايه كمك گرفته‌ايم. كاركرد نويسنده در اين اثر، هم آينه‌ داري در گذرگاه تاريخ، هم تبيين ديدگاه‌ هاي فلسفي و ذوقي و هم خلق جهاني نو با قوانين و امكانات خاص است. هدف اين مقاله استخراج و تعبير آراي علمي و تاريخي و هنري نويسنده در اين رمان است. اين بررسي حداقل دو نتيجه دارد: يكي تعيين ارزش و جايگاه علمي و هنري جزيره سرگرداني و ديگري تبيين چگونگي تعامل واقعيات و هنر در يك اثر ادبي موفق. روش كار ناگزير بدين صورت بوده ‌است كه آراي نويسنده را از اقوال و احوال شخصيت ‌ها، از اقوال راوي و از كاركرد حوادث و صحنه‌ ها استخراج يا استنباط كرده ‌ايم. تبيين احوال و كاركرد حوادث مستلزم تاويل ‌هاي متنوع بوده‌ است. مستمسك تأويل ‌ها قراين متعدد مندرج در رمان است؛ اما جهت رعايت اختصار نتوانسته ‌ايم قراين را ذكر كنيم.