تحليل خطبۀ 221 نهج‌البلاغه بر مبناي مؤلفه‌هاي آشنايي‌زدايي معنايي و ساختاري

آشنايي زدايي كه از دستاوردهاي مكتب فرماليسم روس است، شامل تمامي شگردها و فنوني است كه نويسنده با بهره گيري آگاهانه از آن‌ها، كلام را از شيوۀ معمول خارج ساخته و مفاهيم موردنظرش را با زباني ناآشنا ارائه مي‌دهد تا با انحراف از زبان معيار و به تأخير انداختن مخاطب در دريافت معناي متن، كلام خويش را برجسته نمايد و سبب لذّت ادبي مخاطب شود. خطبۀ 221 نهج البلاغه از جمله خطبه هاي مهم و تأثيرگذاري است كه اميرمؤمنان با بهره گيري از زبان ادبي و با تصرّف در تركيب و ساختار جملات آن، دست به آشنايي زدايي زده است. لذا تحليل و بررسي خطبۀ مذكور بر اين مبنا حائز اهميت است و مي توانـد زواياي نهفتۀ هنري و بـرجـستگي هاي آن را فراديد مخاطب قرار دهد. اين نوشتار با روش توصيفي– تحليلي و با الهام از مؤلفه هاي آشنايي زدايي معنايي و ساختاري به واكاوي خطبۀ يادشده پرداخته است و به اين نتايج دست يافت كه امام(ع) در حوزۀ معنايي و در محور جانشيني با به‌كارگيري استعاره و كنايه و در محور همنشيني با استفاده از مجاز و تشبيه و در حوزۀ ساختاري با استفاده از شگردهايي چون؛ تقديم‌وتأخير، التفات و حذف، بافت روايي خطبه را فراتر از متون عادي قرار داده و مفاهيم موردنظرش را به زيباترين صورت ممكن به تصوير كشيده است. در واقع امام(ع) با گريز از مؤلفه هاي شناخته شدۀ معنايي و نحوي و با به تأخير انداختن مفاهيم موجود در خطبه سبب آشنايي‌زدايي و به‌تبع آن برجستگي خطبه  شده و توان القاي مفاهيم را به اوج رسانده است.