قِسْم چشم و صورتِ ايمان (تحليل تطبيقي روايتِ خطبه همّام با نظر به متون كهن عرفاني)

خطبه همّام، مشهور به خطبه اوصاف پارسايان (متّقين)، از مهم‌ترين و مشهورترين خطبه‌هاي اميرالمؤمنين علي(ع) در نهج‌البلاغه است. اهميّت اين خطبه، به‌لحاظ اشتمالش بر معاني دقيق و معارف لطيف، بر پژوهندگان پوشيده نيست؛ امّا علاوه‌بر همه دلايلي كه مفسّران اين كتاب مستطاب، در باب فراگيري و محبوبيّتش نقل مي‌كنند، آنچه اين خطبه را از ساير خطبه‌هاي نهج‌البلاغه، ممتاز و مميّز مي‌دارد، شگفتي و خرق عادتي است كه در روايت اين خطبه نهفته است. شنونده اين سخنان گوهرين، همّام، پس از شنيدن كلام اميرالمؤمنين(ع) جان مي‌سپارد، تا فضايِ روايت، رازآلود و اعجاب‌برانگيز بماند و خواننده را در بُهت و حيرت بگذارد. بر‌‌اساس اين پژوهش، انتقالِ بصريِ صُور غيبي و مفاهيم معنوي از مرادان به مريدان با استناد به معارف نهج‌البلاغه و خاندان عصمت(ع) اثبات مي‌شود؛ چنان‌كه به نظر مي‌رسد همّام بيش از آنكه گرفتار و شيفته شيوايي و فصاحت ظاهري كلام امام(ع) شود، بر اثر انتقال تصوير غيبي و مشاهده امر قدسي، كالبد تهي مي‌كند. نويسندگان در پژوهش حاضر، با استفاده از روش توصيفي ـ تحليلي به بررسي و تحليل اين روايت پرداخته‌اند تا راز طراوت و زيباييِ رواييِ آن را بيابند.