از ختم‌الغرايب تا تحفه‌العراقين

ختم­الغرايب يا تحفه­العراقين يكي از آثار شناخته شده خاقاني است كه تاكنون پژوهشهاي متعددي درباره آن انجام شده است. با وجود اين پژوهشها و بويژه تصحيح­هاي متعددي كه از اين متن در دسترس است، هنوز به برخي از ابهامها، پاسخ دقيق و علمي­ داده نشده است و برخي كاستي­ها نيز در متن اين پژوهشها ديده مي­شود. اين جستار كوشيده است تا با روش توصيفي/ تحليلي، برخي تعارضها و ابهامهاي اين حوزه را پاسخ گويد و برخي از كاستي­ها را برطرف كند؛ در همين راستا به سه موضوع اساسي تحريرهاي متعدد تحفه، بازه سرايش و نامهاي متفاوت آن پرداخته شده است. از آنجا كه موضوعات اين پژوهش از ديرباز محل اختلاف خاقاني­شناسان و پژوهشگران حوزه ادبيات كلاسيك، سعي شده است در هر بخش، نخست نظر و ديدگاه­هاي موجود بازگو، و سپس بررسي و نقد شود تا با آگاهي از پيشينه هر بخش، نتيجه بهتر و دقيقتري ارائه شود. در اين جستار به دور از برخي سخنان ناصواب، اما مشهور، تنها با تكيه بر شواهد درون­متني آثار خاقاني و اشارات تاريخي موجود، اين موضوعات بررسي و در پايان، پاسخي متناسب و درست به­پرسش­هاي موجود ارائه شده است.