مباني اعتماد اجتماعي در متون ديني

The foundations of social trust in Islamic texts

تقويت «اعتماد اجتماعي»، براي تقويت هويت جمعي، انسجام و نظم در جامعه، ضروري است و به منزله مؤلفه اي پويا و درونزاد در كنش عمومي تاثيرگذار است. در اين تحقيق، زيرساختها و مباني شناختي و عاطفي اعتماد كردن(بعنوان يك عمل آگاهانه و ارادي) با رويكردي درون ديني (‌و با استفاده از مفهوم «حسن ظن» )‌ مورد بررسي قرار گرفته است. بر اين اساس، اهداف پژوهش عبارتند از: 1)تبيين شرايط و حدود و ثغور «حسن ظن» بر اساس آيات قرآن و روايات؛ و 2)تبيين عواطف بين فردي مناسب براي اعتماد با توجه به مفهوم «اخوت ايماني» در قرآن. روش پژوهش،‌ توصيفي-تحليلي بود. بر اساس يافته ها، در ديدگاه اسلامي اعتماد كردن، مولود پيوند مناسب ميان سه عنصر: «انديشه ها»، «عواطف» و «واقعيت» هاست و ضوابط دقيقي دارد(كه در مقاله بحث شده است). خوش گماني مبتني بر شناخت نسبت به مومنان، در بافت فرهنگي-اجتماعي كه در آن راستي و درستكاري بر ناراستي غلبه دارد، به اضافه احساس قدرتمند اخوت ايماني كه نوعي تعلق خاطر و هويت جمعي ايجاد مي كند، زمينه اعتماد اجتماعي خردمندانه را فراهم ميكند. لذا اجتناب از ترديدهاي ناموجه، خوش بيني واقع بينانه و همچنين، خودمديريتي در مواجهه با بدگماني ها از سوي فرد اعتماد كننده، و نيز رفتارهاي اعتمادساز از سوي اعتماد شونده، و هم چنين، اصلاح فضاي اخلاقي جامعه، در راستاي تقويت اعتماد عمومي توصيه مي شود.

Promoting the “social trust” is necessary for strengthening the collective identity, coherence and order; and as a dynamic and intrinsic component influences public actions. In this research, cognitive and emotional foundations of trusting (as a conscious and voluntary action)are investigated with a religious perspective. The purposes of this research are: a. to clarify the conditions and limits of "optimism" based on the Qur'an verses and the traditions of Ahl-al-Bayt(AS); and b. the explanation of the interpersonal emotions, appropriate for trust, with regard to the concept of "faith-based brotherhood" in Qur'an. The research method was descriptive-analytical method. Findings showed that in Islam, trusting is a result of proper combination of thoughts, emotions and reality; and has exact criteria. In general, knowledge-based optimism to believers in the cultural-social context in which truth and honesty overcome unrighteousness, in addition to a powerful faith-based brotherhood that creates a sense of belonging and collective identity, can create a wisely social trust. So, avoiding unjustified doubts, realistic optimism, as well as self-management in confrontation with suspicions on one hand, trust-building behaviors from trusted person on the other hand, and modifying the overall ethical atmosphere of the community, is recommended for strengthening public trust.