مباني روان‌شناختي آفرينش ادبي از نگاه عزالدين اسماعيل

عزالدين اسماعيل از جمله ناقداني است كه با رويكرد روان‌شناختي در نقد ادبي معاصر عرب شناخته مي‌شود و از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است. مهم‌ترين اثر وي در اين زمينه كتاب "التفسير النفسي للادب" است. مطالعات او در سه حوزه‌‌ي تحليل اثر ادبي، تحليل شخصيت هنرمند و بررسي فرآيند ابداع اثر ادبي صورت گرفته است. از آنجا كه امروزه مباني روان‌شناختي موثر در فرآيند خلاقيت ادبي و همچنين تحليل روان‌كاوانۀ شخصيت اديب، در مطالعات نقد ادبي اهميت ويژه‌اي دارد، بررسي ديدگاه‌هاي عزالدين اسماعيل به‌عنوان ناقد و اديبي صاحب‌نظر در اين خصوص ضروري مي‌نمايد. به‌اين منظور اين پژوهش كوشيده است تا با روش توصيفي-تحليلي، ديدگاه‌هاي عزالدين اسماعيل را در اين زمينه بررسي كند و به اين سوال پاسخ دهد كه از نظر عزالدين اسماعيل، محرك‌هاي رواني تا چه حد در خلاقيت ادبي تاثيرگذارند؟ و تحليل روان‌كاوانه‌ي شخصيت‌ ادبي از نظر وي چه فوايدي در بر دارد؟ نتيجه اين پژوهش نشان داد كه وي با استفاده از علم روان‌شناسي در نقد آثار ادبي به اين باور رسيده است كه برخي از محرك‌هاي رواني همچون: نوروز، خودشيفتگي، نبوغ، جنون، خيال و... تا حدي در خلق اثر ادبي موثرند و از ديدگاه او، تحليل شخصيت اديب، به فهم اثر ادبي كمك مي‌كند، به‌طوري كه مثلا، با تحليل روان‌كاوانه‌ي شخصيت شاعران قديم عرب، مي‌توان به برخي از عوامل ضعف نوع ادبي نمايشنامه در ادبيات قديم عربي پي ‌برد.