بلاغت و ايدئولوژي

هيچ انساني بدون پيش‌فرض نيست و هميشه اين پيش‌فرض‌ها هستند كه داوري‌ها و رويكردهاي ما نسبت به پديده‌هاي جهان را شكل مي‌بخشند. مكاتب فكري نيز از اين قاعده بيرون نيستند، چون مكاتب فكري مي‌توانند مبناي هستي شناختي و يا معرفت‌شناختي و يا ايدئولوژيك داشته باشند. لذا در شكل‌گيري مفاهيم و حوزۀ نظريه‌پردازي نيز مبناي ايدئولوژيك تاثيرگذار است. اين مساله يعني تاثير پيش‌فرض‌ها در رويكرد نظريه‌پردازان بلاغت عربي مشاهده مي‌شود، چون بلاغت عربي هم در يك بستر تاريخي و تحت‌تاثير عوامل ديني، فرهنگي، اجتماعي و سياسي شكل گرفته است. در اين مقاله تلاش مي‌شود با بررسي و تحليل ديدگاه متكلمان اشعري و معتزلي، ردپاي ايدئولوژي در تبيين و جهت‌گيري تحليل مسائل بلاغي، روشن گردد. نتيجه‌ اين بررسي آن است كه متكلمان مسلمان به ويژه متكلّمان معتزلي، مفاهيم بلاغي را چنان تعريف و تبيين مي‌كردند كه با مباني ايدئولوژيك آنان همسو گردد.