تأملي در معنا، مدلول و مباني نظريۀ اشتداد علم حضوري نفس به ذاتش در حكمت متعاليه

به باور ملاصدرا، علم حضوري نفس به ذاتش اشتدادي است. اين نظريه از نظريات بديع ملاصدرا و از نتايج هستي‌شناسي و نفس‌شناسي اوست. اين نظريه بيانگر اين معناست كه مرتبه و درجۀ آگاهي حضوري انسان به حقيقت ذاتش امري ثابت نيست و مي‌تواند ارتقاء يابد و از مرتبۀ نازل خودآگاهي خيالي به مرتبۀ عالي خودآگاهي عقلي و حتي بالاتر برسد. خودآگاهي خيالي به معناي ادراك حضوريِ خيالي نفس كه در عين تجرد، محفوف به عوارضي چون شكل، اندازه و... است و خودآگاهي عقلي، ادراك به نحو تجرد تام و محض من است. هر يك از اين مراتب اقتضائاتي دارند كه آثار مهمي در معرفت و عمل آدمي خواهند داشت. مهم‌ترين مباني فلسفي اين نظريه در حكمت صدرالمتألهين عبارت است از: نظريۀ اتحاد مدرِك به مدرَك، نظريۀ حركت جوهري و نحوه وجود خاص نفس ناطقۀ انساني نزد ملاصدرا.