زردشت و آموزه‌هاي او در نوشته‌هاي مكتب آذركيوان

Zarathushtra and His Doctrine in the Azar Keivan’s Texts

آذركيوان و پيروانش در قرن دهم هجري، بنيان‌گذار فرقه‌اي بودند كه آن‌ها را «ايزديان و يزدانيان و آباديان و سپاسيان و هوشيان و انوشگان و آذرهوشنگيان و آذريان» نيز ناميده‌اند. به دليل توجه آذركيوانيان به حكمت اشراق و سنت ايران باستان، آذركيوان را عارفي زرتشتي و احياء‌كنندۀ سنت كهن ايراني و زبان‌هاي ايران باستان دانسته‌اند. هم‌چنين اكثر محققان بر اين باورند كه آذركيوان يكي از موبدان زرتشتي فارس بود كه به هند سفر كرده و در آن‌جا آثاري را پديد آورده است. در اين مقاله به بررسي مطالبي كه دربارۀ زردشت و عقايد زردشتيان در متون بازمانده از آذركيوانيان آمده است، پرداخته مي‌شود. آن‌چه كه آذركيوانيان دربارۀ زردشت و زردشتيان در كتب خود نقل كرده‌اند، از منابع اسلامي و برخي كتب فارسي زردشتي است و هيچ مطلبي را مستقيماً از متون اوستايي يا فارسي ميانه نياورده‌اند. از نوشته‌هاي ايشان هم چنين پيداست، با اين‌كه آذركيوانيان ترديدي در نبوت زردشت نداشتند، اما خود را پيرو زردشت و آموزه‌هاي او نمي‌دانستند و خود را از زردشتيان رسمي جدا مي‌كردند.

Āzar-kayvān and his disciplines were founder of a sect in the 10th century which was famed as “Izadiyān, Yazdāniyān, Ābādiyān, sepāsiyān, Hušiyān, Anušagān, Āzarhušangiyān and Āzariyān”. Due to the attention of Āzar-kayvān to the Philosophy of Illumination (Hekmat al-Eshraq) and the tradition of Ancient Iran, he is identified as a Zoroastrian mystic who tried to renew the old tradition and languages of ancient Iran. Moreover most of the researchers believe him as a Zoroastrian Mobads of Fars, who travelled to India and wrote some books there. In this article, it is studied the issue of Zoroaster and Zoroastrian beliefs in the Āzar-kayvāni’s writings. What the Āzar-kayvānis have written about Zoroastrian beliefs, are quoted from the Islamic and Zoroastrian Persian books and there is not any quotation from Avestan or Middle Persian writings. Besides, the Āzar-kayvānis didn’t incorporate themselves into the formal Zoroastrians, though they recognize Zoroaster as a Prophet of God.