اثرات پيكره بندي فضايي بر جدايي گزيني اجتماعي در بافت‌ فرسوده گلستان، سبزوار

The Effects of Spatial Configuration on Social Segregation in Old Fabrics of Golestan, Sabzevar

جدايي­ گزيني كه به معني جدا شدن قسمتي از افراد يك مجموعه از ديگر افراد آن مجموعه است، يكي از معضلات بزرگ شهري است كه يكپارچگي آن را به مخاطره مي ­اندازد و مانع سازوكار درست شهر به عنوان كليتي واحد مي ­شود. براي مقابله با جدايي ­گزيني، رويكردهاي مختلفي به اجرا در آمده است. آنچه كه اين پژوهش به عنوان رويكردي تحليلي برگزيده، بررسي اين معضل شهري از منظر محيطي، كالبدي و فضايي است. پشتوانه نظري اين پژوهش براي بررسي جدايي­ گزيني، استفاده از تئوري نحو فضايي و مطالعه آن از ديدگاه پيكره ­بندي فضايي شهر است. اين تئوري بر اين عقيده استوار است كه ساخت فيزيكي شهر و ساخت اجتماعي آن بر هم تأثير گذاشته و از هم تأثير مي ­پذيرند. در همين راستا محدوده كوي گلستان در شهر سبزوار به عنوان نمونه موردي انتخاب شده و هدف از اين مطالعه كاهش جدايي­ گزيني اجتماعي با كمك درك ساختار فيزيكي اين منطقه و ارائه راهكار براي بهبود آن است. همچنين اين بررسي به دنبال درك شدت اثر متغيرهاي نحوي بر پارامترهاي غيرنحوي است تا از اين طريق بتوان به دسته­ بندي مشخص از عواملي كه بيشترين سطح تأثير بر ساخت فيزيكي را دارا هستند، دست يافت. پژوهش از نوع اكتشافي و روش آن تلفيقي است و از هر دو روش كمي و كيفي براي پاسخ به سئوالات پژوهش استفاده شده است. روش كيفي به صورت ميداني با تكنيك مشاهده و ابزار چك ليست انجام شد و روش كمي با تحليل فضايي خطوط محوري در محيط نرم ­افزار UCL Depthmap صورت گرفت. در اين مطالعه متغيرهاي نحوي به عنوان متغيرهاي مستقل و متغيرهاي غير نحوي به عنوان متغيرهاي وابسته مورد سنجش قرار گرفتند و در نهايت با كمك تحليل رگرسيون خطي چند متغيره در نرم ­افزار SPSS، روابط آنها مورد ارزيابي قرار گرفت. نتايج پژوهش نشان داد كه متغيرهاي نور و روشنايي، ديد و منظر، گوشه­­ هاي قابل ديد، چگونگي دسترسي، عناصر داراي ارزش، ورودي­ها و گشودگي­ ها، كيفيت ابنيه، قدمت بنا با متغيرهاي نحوي داراي رابطه­ معنادار بوده و به ترتيب از بيشترين اولويت برخوردارند. براساس نتايج تحقيق، انتظار مي ­رود با اعمال تغييرات بر روي اين متغيرها بتوان به حداكثر تغييرات در ساخت فيزيكي و در نهايت به تغيير در ساخت اجتماعي دست يافت.