بررسي انتقادي يكسان‌انگاري «عرفان» با «نگاه هنري به الهيات و دين» (تأملي در ديدگاهي نو دربارۀ عرفان)

در باب چيستي عرفان برخي معتقدند عرفان چيزي نيست جز نگاهي هنري به الهيات و دين. در اين مقاله با روشي توصيفي، تحليلي و انتقادي در پي پاسخگفتن به اين پرسشايم كه آيا اين ديدگاه در نشاندادن اركان و ويژگي­هاي اساسي عرفان موفق بوده ­است. ابتدا گزارشي فشرده از اين ديدگاه ارائه شده است. بر اساس اين تعريف از عرفان كه تحت‌ تأثير نظريات هنري مكتب فرماليسم روسي است، عرفان از سنخ هنر است و تخيّل، رمز، عاطفه و چندمعنايي كه مؤلفه‌هاي اصلي هنرند، از عناصر اساسي عرفان نيز به ­شمار مي­آيند. همچنين هر تجربۀ ديني تجربه­اي عرفاني و هر تجربۀ عرفاني تجربه­اي هنري است. سپس ديدگاه عارفان مسلمان دربارۀ حقيقت عرفان و جنبه‌هاي مختلف آن ذكر گرديده كه طبق آن عرفان شناختي است شهودي و حاصل تهذيب نفس و تصفيۀ باطن است. در پايان حاصل ملاحظات نگارنده بر «يكسانانگاري عرفان با نگاه هنري به الهيات و دين» بيان گرديده و نشان داده شده است كه اين ديدگاه افزون بر آنكه فاقد دليل و شاهد كافي است، دچار به اشكال‌هايي اساسي نيز هست.