تحليل گفتمان ائمه (ع) با روش تقيّه بر اساس نظريه‌ي كنش گفتاري جان سرل

در اين مقاله برآنيم گفتمان ائمه ¬(ع) در مسأله تقيّه را با تكيه بر نظريه ي كنش گفتاري جان سرل كه در حوزه ي تحليل گفتمان قرار دارد، بررسي كنيم. تقيّه از معتقدات كلامي- فقهي شيعه و رويكردي تاريخي براي حفظ موجوديّت اقليت در برابر اكثريت محسوب مي‌شود. يكي از شيوه هاي مبارزاتي ائمه(ع) در عصر اموي و عباسي، روش «تقيّه» است. ائمه(ع) بر حسب مقتضيات زمان و مكان، از تقيّه در مبارزه با دشمن و پيشبرد هدف بهره مي ‌بردند. جان سرل رابطه ي ميان زبان و جامعه را از منظر فلسفي واكاوي كرده است. نظريه ي كنش گفتاري سرل كاركردهاي متفاوتي دارد و در فهم پاره گفتارها بايد به معناي ثانوي آن ها توجه داشت. اين تحقيق با روش توصيفي- تحليلي در صدد پاسخ گويي به اين سؤال است كه چگونه ائمه (ع) با روش تقيّه، از گفتارهايي استفاده كرده اندكه معناي ثانوي آن¬ها مورد نظر بوده است و بيشتر از چه كنش هاي گفتاري بهره برده-اند؟ بررسي داده هاي تحقيق نشان مي دهد ائمه(ع) بنا بر نظريه ي «افعال گفتاري» سرل براي پيشبرد اهداف خويش از عباراتي استفاده كرده اند كه معناي ثانوي آن ها مد نظر بوده و كنش هاي گفتاري اظهاري، عاطفي و ترغيبي بيشترين كاربرد را داشته است، در حالي كه از كنش هاي اعلامي و تعهدي بهره نگرفته‌اند.