سنجش ضريب تمركز جغرافيايي صنايع كارخانه اي و اهميت تخصص گرايي صنعتي در استان هاي ايران

Measuring the geographical concentration factor of factory industries and the importance of industrial specialization in the provinces of Iran

هدف محوري اين مقاله بررسي ضريب عدم‌تعادل منطقه‌اي و نابرابري فضايي در بخش صنعت ايران است. به‌عبارت ديگر، ارزيابي چگونگي ساختار توزيع مكاني صنعت، در پهنۀ جغرافيايي مورد بررسي قرار گرفته است. در اين تحقيق در راستاي سنجش ضريب عدم‌تعادل فضايي صنعتي از شاخص اليسون و گليسر، شاخص ضريب مكاني (lq)، شاخص ضريب جيني مكاني و شاخص تمركز جغرافيايي هرفيندال استفاده شده است. يافته‌هاي تحقيق بيانگر آن است كه توزيع فعاليت‌‌هاي صنعتي در استان‌‌هاي كشور مناسب نيست. با توجه به نتايج به‌دست‌آمده از محاسبۀ اين شاخص‌ها، بالاترين ضريب تمركز جغرافيايي مربوط به صنعت چاپ و پايين‌‌ترين ضريب تمركز مربوط به ساخت محصولات كاني‌‌ غيرفلزي است. همچنين براساس نتايج تحقيق، 20 صنعت كد دوم isic داراي تمركز شديد جغرافيايي مي‌‌باشند كه اين ميزان بيش‌از نيمي از صنايع را شامل مي‌شود. همچنين محاسبات انجام‌شده نشان مي‌‌دهد، سه استان تهران، اصفهان و خوزستان بيش‌‌ترين تمركز فضايي صنعتي را دارند. براساس شاخص ضريب مكاني، بالاترين ضريب مكاني مربوط به صنعت ساخت كك، فرآورده‌‌‌هاي حاصل از نفت و سوخت‌هاي هسته‌‌اي است.

The main purpose of this paper is to study the regional imbalance coefficient and spatial inequality in the Iranian industrial sector. In other words, the evaluation of how the industry's spatial distribution is structured has been studied in a geographical context. In this study, Ellison and Glycer Index, LQ Index, Gini Index, and Herfindahl Geographical Concentration Index were used to measure industrial spatial imbalance coefficient. The findings indicate that the distribution of industrial activities in the provinces of the country is not appropriate. According to the results of the calculation of these indices, the highest geographical concentration coefficient is related to the printing industry and the lowest concentration coefficient is related to the production of non-metallic mineral products. Also, according to the research results, 20 ISIC Second Code industries have a strong geographic focus, accounting for more than half of the industries. The calculations also show that the three provinces of Tehran, Isfahan and Khuzestan have the highest industrial space concentration. According to the location factor index, the highest location factor is in the coke industry, petroleum products and nuclear fuels.