ارزيابي توان بالقوه دگرآسيبي برخي از علف‌هاي‌هرز بر خصوصيات جوانه‌زني و رنگيزه‌هاي فتوسنتزي گياهچه شاهي (Lepidium sativum)

تداخل شامل رقابت براي توان بالقوه محيطي و دگرآسيبي است. علف‌هاي‌هرز دگرآسيب با آزادسازي تركيبات شيميايي اصولاً از نوع متابوليت‌هاي ثانويه از راه‌هاي مختلف نظير ترشحات ريشه، تجزيه بقايا، آبشويي و تبخير ممكن است موجب ايجاد اثرات مثبت، منفي و يا حتي خنثي بر محصولات زراعي شوند؛ بنابراين هدف از اين آزمايش، ارزيابي توان بالقوه دگرآسيبي علف‌هاي‌هرز قياق، خرفه و گل‌گندم بر خصوصيات جوانه‌زني و ميزان رنگيزه‌هاي فتوسنتزي شاهي در شرايط آزمايشگاهي بود. مواد و روش‌ها: براي آزمايش‌هاي زيست‌سنجي، غلظت‌هاي مختلف 0، 20، 40، 60، 80 و 100 درصد (عصاره 10 درصد وزن به حجم) از علف‌هاي‌هرز از قبيل قياق، خرفه و گل گندم با كمك آب مقطر تهيه شد و سپس روي 50 عدد بذر گواهي شده شاهي به‌طور جداگانه اعمال گرديد. در اين آزمايش، صفاتي نظير سرعت و درصد جوانه‌زني و ميزان رنگيزه‌هاي كلروفيل a، b، كل و كاروتنوئيدها بر اساس روش استون سرد اندازه‌گيري شد. يافته‌ها: برازش مدل رگرسيوني نشان داد كه سرعت و درصد جوانه‌زني شاهي تنها در غلظت‌هاي فراتر از 80 درصد عصاره آبي قياق به‌طور معني‌داري كاهش نشان داد. به ازاي هر واحد افزايش درصد غلظت عصاره قياق، طول ريشه‌چه، بنيه بذر، ميزان كلروفيل‌ كل و كاروتنوئيدهاي شاهي به‌ترتيب به‌ميزان 08/0 سانتي‌متر، 68/8، 007/0 و 007/0 ميلي‌گرم بر گرم كاهش نشان داد. مطابق نتايج، بين غلظت‌هاي مختلف عصاره خرفه با صفات جوانه‌زني و رنگيزه‌هاي فتوسنتزي شاهي يك رابطه نمايي برقرار بود. به‌طوري‌كه در بيشتر موارد اين صفات تا غلظت 40 درصد از شيب كاهشي ملايم برخوردار بودند، اما در فراتر از اين غلظت با شيب تندي كاهش نشان دادند. در مورد گل‌گندم، درصد و سرعت جوانه‌زني به‌علاوه طول ساقه‌چه شاهي تنها در غلظت 100 درصد به‌ترتيب معادل 67/14، 67/14 و 81/29 درصد كاهش نشان دادند، اما طول ريشه‌چه و بنيه بذر شاهي با افزايش غلظت‌هاي عصاره آبي گل گندم كاهش نشان دادند. بيشترين اثر كاهشي مربوط به تيمار 100 درصد به‌ترتيب به ميزان 38/52 و 44/55 درصد بود. ميزان كلروفيل‌كل شاهي در غلظت‌هاي 60، 80 و 100 درصد از عصاره گل گندم در مقايسه با شاهد به‌ترتيب معادل 37/14، 59/27 و 29/25 درصد كاهش نشان داد، اما اثر غلظت‌هاي 20 و 40 درصد عصاره گل گندم بر رنگيزه مورد بررسي معني‌دار نبود. نتايج در مورد ميزان كاروتنوئيدها مشابه نتايج كلروفيل كل بود. نتيجه‌گيري: مطابق نتايج، علف‌هاي مورد بررسي به‌ويژه خرفه در غلظت‌هاي بالا داراي اثر دگرآسيبي شديدي بر ويژگي‌هاي جوانه‌زني و رنگيزه‌هاي فتوسنتزي شاهي بودند. اين امر نيازمند تحقيقات بيشتر در محيط طبيعي كه گياهان هدف در نزديك هم مي‌رويند، مي‌باشد.

Introduction: Interference includes competition for environmental potentials and allelopathy. By releasing chemical compounds, usually of secondary metabolites, in various ways such as root exudation, decomposition, leaching and volatilization, allelopathic weeds may have positive, negative or even neutral effects on crops. Therefore, the purpose of this experiment was to evaluate the hetrotoxic potential of Sorghum halepense, Portulaca oleracea and Centurea depressa in characteristics of germination, chlorophyll content and carotenoid pigments of cress under laboratory conditions. Materials and methods: For bioassay experiments, various concentrations of 0, 20, 40, 60, 80 and 100% of the weeds such as S. halepense, P. oleracea and C. depressa were prepared with the help of distilled water and were subsequently separately applied on 50 certified seeds of cress. In this experiment, characteristics such as rate and germination percentage, content of chlorophyll a, b, total chlorophyll content and carotenoids were measured based on the chilled acetone method. Results: Regression model showed that rate and germination percentage of cress significantly decreased at concentrations higher than 80% of S.halepense only. For every unit increase in the concentration, radicle length, seed vigor, content of total chlorophyll and carotenoids of cress decreased about 0.08 cm, 8.68, 0.007 mg/g and 0.007 mg/g, respectively. According to the results, there was an exponential relationship between different concentrations of the P. leracea extract with germination characteristics and photosynthesis pigments of cress so that in most cases, these characteristics up to concentration of 40% had moderate decline, but beyond this concentration, they showed a steep decline. In case of C. depressa, rate and germination percentage, as well as the shoot length of cress decreased about 14.67, 14.67 and 29.81% respectively, using only a concentration of 100%. However, radicle length and seed vigor of cress decreased with increased concentrations of aqueous extract of C. depressa. The most reductive effects were obtained in the treatment of 100%, which were about 52.38 and 55.44% respectively. Amount of total chlorophyll of cress decreased about 14.37, 27.59 and 25.29% respectively in concentrations of 60, 80 and 100% of C. depressa extract, as compared with the control. On the other hand, concentrations of 20 and 40% of C. depressa had no significant effect on the pigment studied. The result of carotenoids content was the same as total chlorophyll. Conclusions: Based on the results, the weeds studied, especially P. oleracea, with high concentrations, had strong hetrotoxic effect on germination characteristics and photosynthesis pigments. This requires further investigation in a natural environment where targeted plants grow in close proximity.