مرور سيستماتيك عوامل مؤثر بر مسئوليت‌پذيري دانش‌آموزان با تأكيد بر نقش مدرسه

هدف پژوهش حاضر ـ كه با روش پژوهش فراتركيب تهيه شده ـ شناسايي عوامل مؤثر بر مسئوليت‌پذيري دانش‌آموزان در مدرسه است. براين‌اساس گردآوري داده‌ها با مرور ادبيات و پيشينه نظري موجود (تعداد 37 مقاله و 45 پايان‌نامه) انجام شده و در ادامه اطلاعات به شيوه كيفي از طريق تحليل محتوا با كدگذاري در سه سطح «كدهاي باز»، «زيرمقولات» و «مقولات»، تجزيه و تحليل و دسته‌بندي شده‌اند. تفسير محتوايي داده‌هاي متني يافته‌هاي به دست آمده بيانگر اين موضوع است كه محيط بيروني شامل محيط‌ خانواده، اجتماعي، اقتصادي، سياسي و فرهنگي با تأثيرگذاري بر محيط دروني (ويژگي‌هاي شخصي ـ وراثتي) فرد، زمينه‌ساز بروز مسئوليت‌پذيري خواهد شد. در اين ميان محيط مدرسه به‌طور اخص با دارا بودن سه فرايند «آموزشي»، «پرورشي» و «سازماني»، زمينه‌ساز مسئوليت‌پذيري در متربي است كه از اين ميان عوامل روش تدريس معلم، محتواي درس، مشاركت دانش‌آموز در مدرسه، انگيزه دانش‌آموز، دين‌داري، انضباط، ويژگي معلم به‌عنوان الگو، پايگاه اجتماعي ـ اقتصادي، عزت نفس، انعطاف‌پذيري، سبك رهبري، سرمايه اجتماعي، هويت، ارتباط گرم، جرئت‌ورزي، احساس امنيت، احساس تعلق، محبت، خودمديريتي، ادراك اجتماعي، تجهيزات، انصاف، تشويق و توجه به ويژگي‌هاي فردي در مسئوليت‌پذيري دانش‌آموزان نقش دارند. در پايان نتيجه‌گيري مي‌شود كه معلمان و مربيان آموزشي بايد ضمن توجه بر به‌كارگيري عوامل شناسايي شده در محيط مدرسه با نگاهي جامع، نقش و اثر زمينه‌ها و شرايط محيطي (بيرون و داخل مدرسه) را به‌طور مستمر مديريت و هدايت كرده و مشوق مشاركت فعالانه آن‌ها در فرايند مسئوليت‌پذيري دانش‌آموزان باشند.