سنگ ‌زايي گدازه‌هاي بالشي با تكيه بر داده‌هاي كاني‌شناسي و زمين‌شيميايي در بخش شرقي افيوليت سبزوار

Petrogenesis of pillow lavas based on mineralogical and geochemical data in the eastern part of Sabzevar ophiolite

گدازه‌هاي بالشي افيوليت سبزوار داراي بافت‌هاي واريوليتي، پورفيري با خميره ريزسنگي، ميان دانه ­اي و بادامي و كاني‌هاي پلاژيوكلاز، كلينوپيروكسن (اوژيت- ديوپسيد)، اوليوين، آمفيبول (منيزيوهاستينگزيت) و كاني‌هاي كدر هستند. تركيب شيميايي كلينوپيروكسن‌ها سري ماگمايي آهكي-قليايي و محيط زمين­ساختي بازالت‌هاي قليايي درون­صفحه‌اي نشان مي‌دهند. اين سنگ‌ها از نظر زمين شيميايي، دو گروه 1) در اصل آندزيت، آهكي-قليايي و داراي TiO2 پايين و 2) بازالت‌هاي‌قليايي با TiO2 بالا تقسيم مي­شوند. با توجه به نمودار عناصر كمياب بهنجار شده نسبت به بازالت هاي پشته هاي ميان اقيانوسي مورب عادي ((N-MORB، گروه 1 غني‌شدگي در Th، U، La و تهي‌شدگي در Ta، Nb و Ti و گروه 2 غني‌شدگي Th، Ta و Nb نشان مي‌دهند. سنگ‌هاي آهكي-قليايي در محيط زمين­ ساختي فرورانش و در اثر پوسته قاره‌اي توليد شده و در جنوب صفحه توران فوران يافته ­اند. برخلاف آن، سنگ‌هاي قليايي در صفحه اقيانوسي تشكيل مي‌شوند و سپس به طور زمين ساختي به مجموعه جلوي قوس افزوده مي‌گردند.

Sabzevar ophiolitic pillow lavas contain variolitic, porphyritic with microlitic matrix, intersertal and amygdaloidal textures and include plagioclase, clinopyroxene (augite-diopside), olivine, amphibole (magnesiohastingsite) and opaque minerals. The chemical composition of clinopyroxenes show a calc-alkaline magmatic series and a tectonic environment within plate alkaline basalts. Geochemically, these rocks are divided into two groups. Group 1 is basically calc-alkaline andesite with low TiO2 and group 2 is alkali basalt with high TiO2. N-MORB normalized trace elements diagram shows that group 1 is enriched in Th, U, La and depletion in Ta, Nb, Ti and group 2 is enriched in Th, Ta and Nb. Calc-alkaline rocks have produced in a subducted tectonic environment by a continental crust and erupted southwards on the Turan plate. In contrast, alkaline rocks formed within plate oceanic and then tectonically accreted in the forearc setting.