مطالعه نقش فضاي باز و الگوي پر و خالي خانه و مسجد در معماري سنتي و بازآفريني آن در معاصر ايران

رعايت الگوهاي بومي پر و خالي در خلق فضاهاي زندگي ايرانيان منطبق با فرهنگ همسازي با طبيعت در اقليم­هاي مختلف كشور و براي قرن­هاي متمادي شيوه عملكرد معماران بوده است. تقريباً بناهاي امروزي پيوستگي و مسئوليت خود را نسبت به زمين، آسمان و همجواري­ها از دست داده­اند. فضاهاي باز به واسطه تقليد نا­آگاهانه از معماري تنديس­وار اروپايي به پس­مانده و اضافه فضاها تبديل شده و اهميت پيشين خود را ندارند. اين پژوهش با بررسي ويژگي­هاي فضاي باز در مساجد و خانه­ها (به عنوان دو عنصر مهم در شكل­گيري شهرهاي ايراني) به دنبال راهكارهايي براي ايجاد توازن و رابطه مطلوب بين انسان و طبيعت و ايجاد حس تعلق و مشاركت در فضاهاي معماري و بازآفريني مفهوم فضاي باز در كالبدي جديد و در مجموع به دنبال احياي دوباره مفهوم حياط در معماري معاصر است. تحقيق حاضر براساس روش توصيفي و تحليلي گونه­هاي ارتباط فضاي باز و بسته انجام شده است. در همين راستا، 12 نمونه پلان مسجد و 12 نمونه پلان خانه در معماري سنتي و بررسي معماري مساجد و خانه­هاي دوران معاصر، ارتباط فضاي باز و بسته در آن­ها مورد بررسي قرار گرفت و گونه­بندي شد. نتايج پژوهش بر اين مهم تأكيد دارد كه ارزش­هاي نهفته در فضاهاي باز و اصول حاكم بر آن­ها، قابليت تداوم دارند و استمرار آن­ها در معماري معاصر مي­تواند كارآمد باشد.