ساختار روايي ديدگاه و لحن در رمان همسايه‌ها بر اساس نظريۀ ژرار ژنت

زاوية ديد و لحن در رمان همسايه‌ها از احمد محمود رويكردي متنوّع دارد، اگر چه لحنِ غالب صميمي و دوستانه است. ژرار ژنت روايتشناس مطرح ساختارگرا، طرح جامعي براي بررسي متون روايي پيشنهاد داده و سه وجه از سخنِ روايي؛ يعني زمان، وجه (حالت) و لحن را در بررسي روايت مطرح كرده‌است. اين جستار چگونگي شگردهاي فراخوان دو عنصر ديدگاه و لحن را در رمان همسايه‌ها براساس نظريۀ ژرار ژنت با روشي تطبيقي- تحليلي بررسي و رويكردهاي روايي نويسنده را براي فراخوان دو عنصر ديدگاه و لحن تحليل و تبيين كرده‌است، بنابراين، دستاورد پژوهش نشان مي‌دهد كه عنصر ديدگاه در اين رمان تحت تأثير كانون‌هاي گوناگون روايت شكل گرفته‌است و كانون روايت در اين رمان، تركيبي از سه نوعِ بدون شعاع كانوني، شعاع كانوني دروني و شعاع كانوني بيروني است. لحنِ روايت نيز در خدمت جهت‌گيري بيان راوي در برابر شخصيت‌هاي رمان و جهت‌گيري شخصيت‌ها در برابر هم است كه نويسنده از اين منظر، لحن‌هاي متفاوت، امّا متناسب با فضاي رمان و موضع شخصيت‌ها آفريده‌است. هم‌چنين رمان همسايه‌ها از منظر لحن روايي در بُعد مكاني، روايتي درون‌داستاني است و هر سه نوع روايت پسازماني، پيشازماني و هم‌زماني را در بُعد زماني دارد.