درنگي در پيرنگِ نبرد يازده‌رخ در شاهنامۀ فردوسي

پيرنگ از عناصر مهم داستاني است. در يك داستان، اجزايي چون شخصيّت و حادثه در پيوند با يكديگر و با رابطۀ علّي و معلولي بر اساس طرح و نقشه­اي مرتّب شده و پيرنگ داستان را پديد آورده­اند. داستان نبرد يازده­رخ شاهنامۀ فردوسي علي­رغم برخورداري از شيوه­ها و تكنيك­هاي داستان­پردازي به ويژه ساختار پيرنگي خاص در مقايسه با داستان­هاي مشابه شاهنامه كمتر مورد توجّه پژوهشگران اين حوزه بوده است و ضرورت تحقيقاتي از نوع اخير را توجيه مي­كند. اين پژوهش ضمن نقل ابياتي از داستان نبرد يازده­رخِ شاهنامۀ فردوسي در پي بررسي عوامل اصلي در زنجيرۀ علّي ومعلولي رخدادهاي اين داستان و هم­چنين طرح و نقشه­اي است كه پيرنگ داستان نبرد يازده­رخ بر اساس آن به وجود آمده است. در اين زمينه، با روش توصيفي و تحليلي و با استفاده از داده­هاي كتابخانه­اي پس از شناختي نسبي از مهم­ترين علل حوادث در داستان نبرد يازده­رخ طرح يا الگوي پيرنگِ اين داستان از دو جنبۀ الگوي ادبيّات كلاسيك فارسي و الگوي ادبيّات نوين داستاني بررسي و تحليل شده­است. نتايج حاصل از اين پژوهش نشان مي­دهد كه در ساختار پيرنگ داستان نبرد يازده­رخ؛ تقديرگرايي و كين­خواهي، دو عامل اصليِ رخدادهاي اين داستان هستند و از جنبۀ الگوي ادبيّات كلاسيك فارسي سنخ يا تيپ و از جنبۀ الگوي ادبيّات نوين داستاني عناصر طرح در ساختار پيرنگ اين داستان نقش مهمّي دارند.