انواع روايي شطح در آثار حلاج با تاكيد بر ديوان حلاج

«سخنان خدازده»، «پارادكس‌هاي ملهم» و به اصطلاح عارفان «شطح» زباني است آفريده اضطرار و اضطراب عارفي جان‌شيفته. عارفي كه از يك‌سو در مواجهه با امري فرامنطق و بيان‌نشدني قرار گرفته‌است و از ديگر سو مجبور به استفاده از ابزاري ناكارآمد چون زبان منطقي است. مخاطب منصف امروزين به دور از هياهوي مخالفان و موافقان هيجان‌زده عرفان و شطح با كمك نظريات جديد ادبي به نظاره متوني مي‌نشيند كه از شطاحان به جا مانده‌است و در تلاش است با شناسايي عناصر اين سخنان و دسته‌بندي موضوعي و روايي آنان، متون را بازخواني كند. حسين منصور حلاج(309ـ244ق) از قهرمانان داستان‌هاي عارفانه است. او كه به بهانه شطحهايش به دار آويخته شد، گنجينه‌اي از انواع روايي شطح را در ديوان اشعارش به جا گذاشته است. در نوشتار پس از ارائه توضيحي لغوي و اصطلاحي از شطح، پيشينه و نظرات موافقان و مخالفان اين مقوله را بازبيني كرديم. سپس انواع موضوعات شطح و شيوه‌هايي روايي آن را بررسي كرديم، در آخر با پيوند زدن اين مفاهيم با ديوان حلاج كوشيديم انواع روايي شطحيات اين ديوان را دسته‌بندي كنيم. در نهايت اهم موضوعات شطح در ديوان حلاج را ذكر نموديم.