تبيين جايگاه سماع در اشعار و انديشۀ خاقاني

سماع، از اصطلاحات برجسته در ادبيات صوفيانه است. اين واژه پيش از ادب عرفاني، در ادب غنايي هم جايگاه خود را دارد. از آنجا كه اين واژه، هم متون غنايي و هم در ادب عرفاني نمود دارد، بررسي بار معنايي­اش، مي­تواند ميزاني براي سنجش جهان­بيني آفرينندگان آثار ادبي باشد. اين جُستار به­شيوۀ توصيفي- تحليلي، بار مفهومي سماع را در ديوان اشعار خاقاني بررسي كرده است. يافته­ها نشان مي­دهد كه سماع در بافت معناي ديوان اشعار خاقاني، همواره، معنا و مفهوم يكساني ندارد. كاربرد اين اصطلاحات عرفاني ناشي از گستردگي دانش سراينده است. پيوند ناگسستني شاعر با طبيعت و علاقه­اش به توصيف پديده­ها در تصويرسازي­، جايگاهي درهم­تنيده با طبيعت از اين واژه ساخته است، از سويي، عرفان خاقاني، عرفاني زاهدانه است كه از شور عرفان عملي ناب به­دور است؛ بنابراين واژۀ سماع با گسترۀ معنايي وسيع­اش، در شعر و انديشۀ خاقاني، بيشتر، در خدمت انديشه­هاي غنايي اوست تا انديشه­هاي عرفاني­اش.