ارزيابي ريخت‌شناسي و فيتوشيميايي برخي از جمعيت‌هاي پيازسا در ايران

به‌منظور بررسي گوناگوني ريخت‌شناسي و فيتوشيميايي 17 جمعيت از گونه‌هاي دارويي جنس پيازسا از مناطق مختلف ايران، 13 ويژگي ريخت‌شناسي، ميزان فنول كل و درصد مهار راديكال آزاد مورد ارزيابي قرار گرفتند. بالاترين ضريب تغييرها به ويژگي ارتفاع ساقه گل‌دهنده (04/59 ميلي‌متر) و كمترين آن به ضخامت برگ (4/15 ميلي‌متر) تعلق داشت. بيشترين شمار برگ، طول برگ و ارتفاع ساقه گل‌دهنده، به جمعيت‌ دهدشت و بيشترين عرض برگ، شمار گل در چتر، عرض ساقه و وزن و قطر سوخ به جمعيت پير بابا علي تعلق داشت. در اين بررسي بين ويژگي‌هايي مانند وزن سوخ و شمار گل در چتر (85/0)، عرض برگ و قطر ساقه‌گل‌دهنده (86/0) و قطر ساقه و قطر سوخ (82/0) همبستگي‌ مثبت و معني‌داري مشاهده شد. پس از تجزيه متغير‌ها به مولفه‌هاي اصلي، سه مولفه اول در مجموع 72% از كل تغييرها را توجيه كردند. پس از تجزيه خوشه‌اي، جمعيت‌هاي مورد مطالعه در چهار گروه مجزا قرار گرفتند. بيشترين ميزان فنول كل (mg GAE/g FW 76/6) و بالاترين درصد مهاركنندگي راديكال آزاد (36/85 درصد) به‌ترتيب به جمعيت‌هاي دره اوسون دربند و آبنيك فشم تعلق داشت. نتيجه‌هاي اين پژوهش نشان‌دهنده وجود گوناگوني ميان جمعيت‌هاي بررسي شده مي‌باشد كه مي‌توان از آن در انجام برنامه‌هاي بهنژادي بهره‌گيري كرد.