اصول اخلاق تفسير قرآن كريم؛ ملاحظات، مقدمات، چالش‌ها و پيشنهادها

تفسير قرآن به‌منزله كنش اختياري مفسران، افزون بر بايسته‌هاي هرمنوتيكي و روش‌شناختي، مشمول بايسته‌هاي اخلاقي است. اين بايسته‌ها مفسر را در دوراهي‌هاي انتخاب، ياري مي‌كنند. التزام به اخلاق تفسير منوط به وجود اصول اخلاقي براي تفسير، آگاهي نسبت به آنها و نيز اراده معطوف به كاربست آنهاست. اصول اخلاقي تفسير نيز به‌ نوبۀ خود بايد مستدل و مستند به اصول اخلاقي عام باشد. از اين رو، تدوين و تبيين اصول براي اخلاقي كردن ساحت تفسير متن با چالش‌هايي روبه‌روست. با عبور از اين چالش‌ها، مي‌توان اصولي عام براي تفسير هر متن پيش نهاد و براي متون ويژه و خاص، اصولي ويژه. از اين ميان، قصدمندي ماتن، حمل بر صحت، مواجهۀ تحليلي و نقادانه با متن، پرهيز از ساده‌سازي و قوي‌سازي متن را مي‌توان به‌عنوان اصول عام اخلاقي براي تفسير متون برشمرد و مواردي چون: محوريت ارادۀ الهي در انتساب معنا به متن؛ پايبندي به قواعد تفسير؛ احتياط علمي و پرهيز از مواجهۀ خام و عجولانه در بيان معاني آيات؛ تمايز بين بيان متن و درباره متن؛ پرهيز از اتّباع متشابه؛ پايبندي به انصاف و مواجهۀ عادلانه؛ انتقادپذيري و توجه به خرد جمعي؛ امانت‌داري در نقل؛ آگاهي از مباني كلامي و اعتقادي مربوط به قرآن و مؤلف قرآن؛ اصلاح نفس و آرايش نفس به فضائل اخلاقي.

This article has no abstract