كاربرد پذيري اصطلاحات غيرموضوعي مورد استفاده در نمايه سازي منابع علوم اسلامي در فرايند بازيابي اطلاعات

Study on Usability of Non-topical Terms Used in Indexing of Islamic Sciences Resources in Information Retrieval

هدف از پژوهش حاضر تبيين كاربرد پذيري اصطلاحات غيرموضوعي (عمومي) مورد استفاده در نمايه سازي منابع علوم اسلامي در فرايند بازيابي اطلاعات است. جامعه پژوهش را كه با روش پيمايشي-تحليلي انجام شد، كاربران نهايي «پايگاه مديريت اطلاعات علوم اسلامي» طراحي شده توسط «پژوهشكده مديريت اطلاعات و مدارك اسلامي» تشكيل مي دادند. در ميان اين جامعه، 50 نفر از پژوهشگران بر پايه نمونه گيري در دسترس از نوع هدفمند، كه با «پايگاه مديريت اطلاعات علوم اسلامي» آشنايي مناسبي داشتند و از آن استفاده ميكردند، انتخاب شدند. ابزار گردآوري داده ها در اين پژوهش، سه پرسشنامه طراحي شده توسط پژوهشگران بود. اين پرسشنامه ها عبارت بودند از: پرسشنامه مربوط به ميزان تجربه كاربران نهايي در استفاده از پايگاه مورد بررسي، پرسشنامه تشريحي جهت دريافت بازخورد كاربران نهايي نسبت به فرايند بازيابي، و پرسشنامه اي با پرسش هاي بسته براي ارزيابي نتايج جست وجو كه روايي آنها توسط متخصصان ذخيره و بازيابي اطلاعات، و پايايي آنها بر اساس آزمون آلفاي «كرونباخ» مورد تأييد قرار گرفت. براي تجزيه و تحليل داده ها از شاخص هاي آمار استنباطي جهت آزمون فرضيه هاي پژوهش استفاده شد. يافته هاي پژوهش حاكي از آن است كه استفاده از اصطلاحات غيرموضوعي (عمومي) براي بسط جست وجو در «پايگاه مديريت اطلاعات علوم اسلامي» نتايج مطلوبي در بر داشته است. با وجود اين، به گسترش اصطلاحات غيرموضوعي بر اساس نظرات و پيشنهادات كاربران نهايي عضو جامعه پژوهش نياز هست. همچنين، همخوان با پاسخ كاربران به پرسش ها، بين اصطلاحات غيرموضوعي برگزيده و ناگزيده، روابط هم ارز مناسبي برقرار شده است. نتايج حاصل از اين پژوهش بيان مي دارد كه توجه به كاربرد پذيري اصطلاحات غيرموضوعي در فرايند بازيابي اطلاعات، نيز برقراري روابط هم ارز بين آنها، افزون بر بهره گيري از اصطلاحات موضوعي (تخصصي)، مي تواند نتايج مطلوب و مرتبطي را در زمان بازيابي اطلاعات به همراه داشته باشد.

The present research aimed to find out the usability of non-topical terms used in indexing of Islamic sciences resources in information retrieval process. The research population carried out with analytical survey method, was the users of the Islamic Sciences Information Management Database designed by Institute of Islamic Information and Document Management. A sample of 50 researchers familiar with the Islamic Sciences Information Management Database were selected by purposive convenience sampling method. Data gathering tools used in this study were three questionnaires developed by the researchers. The first questionnaire evaluated the end users’ experience of the database, the second one was an open-ended questionnaire to get feedback from users about the retrieval process and the third one was a close-ended questionnaire related to the research hypotheses. The questionnaires validity was determined by information retrieval and storage specialists, and their reliability was confirmed by Cronbach’s alpha test. Inferential statistics was applied to test the research hypotheses. Research findings indicate that using non-topical terms for expanding search query in Islamic Sciences Information Management Database led to desirable results. However, developing non-topical terms based on suggestions from end users is necessary. Findings also showed that there was a proper equivalence relationship among non-topical terms. Findings of present research indicated that paying attention to nontopical terms and using equivalence relationship between them along with applying topical terms can lead to relevant and desired results in information search and retrieval.