تحليل كهن‌الگوهاي فرارونده عرفاني در ديوان حياتي كرماني با رويكرد به نظريه روان‌شناختي يونگ

نقد كهن­ الگويي، روشي نوين در بررسي متون ادبي است. يونگ با طرح و شرح دو مقولۀ ناخودآگاه جمعي و كهن‌الگو، به اين شيوه از نقد، انسجام بيشتري بخشيده است. كهن ­الگوها ميراث مشترك تمدّن بشري هستند كه در ناخودآگاه جمعي ذخيره شده­اند. صور مثالي يونگ را در عرفان اسلامي، اعيان ثابته مي‌نامند. بر اساس نظريۀ يونگ، كهن‌الگوها (آركي تايپ) بن­مايه­ها و تصاوير نماديني هستند كه در اساطير و فرهنگ‌ها، مفاهيم مشترك و مشابهي را در ناخودآگاه بشر در طول زمان به‌جا گذاشته‌اند. شعر فارسي متأثر از پشتوانه‌هاي تاريخي، عرفاني و اسطوره‌اي است. تأثير اين عناصر را در اشعار شاعران متأخر، بيش از دوره‌هاي ديگر مي‌توان ديد و دليل آن مردمي بودن شعر امروز است. شعر و اسطوره، جدايي‌ناپذيرند و اسطوره سبب بارور شدن واژه­ها و شكوفايي شعر مي­شود. حياتي انديشه‌هاي انتزاعي و شهودي را از تعاليم عرفاني شاعران متقدّم، گرفتـه اسـت. در ديوان حياتي علاوه بر نقـش كليـدي نمادهـا، سـهم چشـمگير هنجارگريزي و آشـنازدايي در برجسته‌سازي بيشتر ابيات مؤثر است و در شعر او، كهن‌الگوها ريشه در ناخودآگاهي جمعي دارند. شاعر در ايـن سروده بـا تأويل و تفسير، بخشي از حقيقت را به اشاره بازگو مي‌كند و كهن‌الگوهايي همچون آتش، آفتاب، آيينه، دريا، سفر، تأويل و تفسير شده‌اند. هدف اصلي اين مقاله كه به روش پژوهشي، توصيفي-تحليلي است، بررسي بازتاب عناصر اسطوره‌اي، ديني و عرفاني در سروده‌هاي حياتي كرماني است.

This article has no abstract