نمادپردازي عرفاني در معراج‌نامۀ بايزيد بسطامي

بدون عنوان

زبان هنر اسلامي زباني نمادين و رمزگونه است. نمادها حامل معناي دروني و ذاتي اين هنر بوده و راه بررسي آثار هنري هم بررسي اين نمادها و سمبول‌هاست. اگر تصوف را نگاه هنري به مذهب بدانيم، مشاهده مي‌كنيم كه آثار صوفيان آميخته به نمادها و نشانه‌هايي است كه واكاوي دلالت‌هاي اين رمزها مي‌تواند رهيافتي به‌سوي درك عميق مفاهيم و بُن‌مايه‌هاي موضوعات عرفاني باشد. معراج‌نامه منسوب به بايزيد بسطامي، شرح سفري روحاني است كه توسط ابوالقاسم عارف به نگارش درآمده است. معراج‌نامه به ضرورت ساختار رؤياگونه‌اش طالب شكلي نمادين و رمزگراست. در اين پژوهش، نمادها در چهار خوشۀ تصويري آب، پرواز، نور و رويش طبقه‌بندي و تفسير مي‌شوند. رمزهايي كه در قالب خوشه‌هاي تصويري، تصاوير كهن‌الگويي و اساطيري براي بيان رؤياهاي عارفانۀ بايزيد بسطامي به كار گرفته شده‌اند، بخشي از نمادهاي مكرّر متون صوفيه و ساير معراج‌نامه‌ها هستند كه علاوه بر ارائۀ جهان‌بيني عارف، جايگاه اين تصاوير را در رؤياهاي صوفيه به دست مي‌دهد. از آنجا كه الگوي همۀ معراج‌نامه‌هاي دورۀ اسلامي، معراج پيامبر اكرم(ص) است، بسياري از مشاهدات و تصاوير اين رؤيا با معراج الگو، هماهنگ و همسوست. براي بررسي اين موضوع ساختار و نمادهاي عرفاني دو اثر با هم تطبيق داده شد. بررسي اين نمادها، به يافتن چگونگي جهان مصوَّر صوفيه در عالم معراج كه عالمي نوراني است كمك مي‌كند. نيز نشان مي‌دهد كه مرتبۀ مسافر معراج، هماهنگ با نمادهاي متن و مدارجي است كه وي طي مي‌كند. شيوۀ اين پژوهش توصيفي‌تحليلي و تطبيقي با رويكرد بلاغي است.

فاقد چكيده