جامعه‌شناسي تاريخي– تطبيقي ماكس وبر، تئوري عام و برخي ملاحظات در مورد گفتمان شرق‌شناسي در ايران

ماكس وبر از جمله بنيان­گذاران عمده در جامعه ­­شناسي تاريخي است. او نه تنها دغدغه بررسي “تاريخي" مسائل اجتماعي را داشت، بلكه اين امر را به ­جد به­ صورت "تطبيقي" پيگيري مي­نمود و آثار خود را با محوريت سرمايه داري غربي و با تاكيد بر فرايند عقلاني شدن پي مي‌گرفت. نكته اساسي كه در اين ميان مطرح است، اين است كه وبر در تمام پروژه خود سعي نمود بين تفسيرگرايي در نظريه و كار تطبيقي در پژوهش، بين تفسير و تبيين، بين خاص بودگي و امر عام آشتي برقرار كند، براي او عينيت در علوم انساني بسيار مهم بود. به ­عبارتي ديگر وبر سعي مي­نمود با ايجاد يك تعريف مشخص-به­شكل نوع­ هاي مثالي- نگاه ژنريك خود از پديده مورد نظر را به ­دست دهد، در اين نوشته سعي مي­شود: نخست؛ با نگاه به ­مقالات روشي وبر، كار فكري و تلاش وي در زمينه توصيف، تبيين، تطبيق و تعميم در جامعه­ شناسي تاريخي بحث شود، دوم؛ با بررسي ريشه ­هاي گفتمان شرق­ شناسي، تفاوت­ هاي اساسي نگاه وبر با گفتمان شرق­شناسي مورد بررسي قرار گيرد و سوم؛ با اشاره به ­وضعيت فعلي جامعه­ شناسي تاريخي ايران، بحث خواهد شد كه : برخلاف نظريه گفتمان مي­توان با بازگشت به ­ايده نوع­ هاي مثالي وبر كه در جامعه­ شناسي تاريخي ارائه داد ه است، هم نظريه عام و هم نظريه خاص در مطالعات تاريخي را لحاظ كرد، امر "تطبيق"، "نقد" و "عينيت" را نيز همچنان مد نظر قرار داد تا كليت تجدد غربي به "برساخت" فرو كاسته نشود.

this article has no abstract