تحليل كاركردهاي قيد در اشعار دقيقي و فردوسي توسي

واژه گزيني در محور جانشيني و تركيب واژه ها در محور هم نشيني يكي از ويژگي هاي مهم براي بررسي ميزان ادبيت متون است. آن‌چه اين گزينش و تركيب را به ارزش هنري تبديل مي كند، كاربرد هنرمندانه آنها متناسب با بافت متن است. شايد استخراج و تحليل همه عناصر و تمايزات ادبي متون دشوار باشد، اما مي‌توان بسياري از آنها را برشمرد و تبيين نمود. از اين رهگذر، قيدهاي زمان، حالت و تشبيه و كاركردهاي آنها بهعنوان يكي از عناصر متون حماسي در گشتاسپنامه دقيقي و بخش پادشاهي گشتاسپ در شاه‌نامه مقايسه و با روش توصيفيتحليلي بررسي شد. يافته هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه فردوسي بيش از دقيقي در برجسته سازي ارزشهاي ادبي قيد به خصوص آميزش قيدها با صور خيال اهتمام ورزيده و از اين رو، اهتمام فردوسي و كمتوجهي دقيقي به آميزش قيدها با صور خيال، تفاوت عمده دو شاعر در كاربرد قيد است. از همين رهگذر، قيد زمان در شاه‌نامه بيش از گشتاسپ‌نامه با صور خيال و فضاسازي مرتبط است و به سبب ارزش سبكياش، ميتوان آن را «قيد تصويري» ناميد كه علاوه بر ارزش ادبي، ارزش فكري نيز دارد. واژه ها در ساختمان قيد زمان در گشتاسپ‌نامه به اندازه شاه‌نامه، رنگ و لحن حماسي ندارند. قيد حالت در شاه‌نامه يكي از شگردهاي توصيف رفتار، حالات روحي و حركات رزمي قهرمانان، خلق ايجاز و موسيقي است. يكي از تمايزات قيد تشبيه در شاه‌نامه، «بِه‌گزين» كردنِ قيدها، به خصوص ادات تشبيه است. مشبه‌به ها و ادات تشبيه در شاه‌نامه نسبت به گشتاسپ‌نامه، لحن و رنگ حماسي بيشتري دارند و تنوّع آنها در شاه‌نامه دال بر قدرت تخيّل و تعالي فكر فردوسي است.