تبيين علم پيشين الهي به ذات در روايت عمران صابي

يكي از مباحث مهم در حوزۀ اسماء و صفات الهي، اثبات علم پيشين الهي به ذات قبل از ايجاد ممكنات است. ظاهر روايت عمران صابي از امام رضا (ع) نياز خداوند به چنين علمي را منتفي دانسته و اين سبب ناسازگاري با روايات مثبت مطلق علم الهي، ازجمله حديث ديگر از امام رضا (ع) شده است. شارحان اين حديث از ميان محدثان، فلاسفه و عرفا در تبيين و حلّ اين ناسازگاري اختلاف‌نظر دارند. علامه مجلسي چهار توجيه ذكر مي‎كند كه همه آنها قابل نقد است. قاضي سعيد قمي ظاهر حديث را مي پذيرد و آن را حمل بر مقام احديت مي‎كندكه اين ديدگاه نيز با روايات مثبت صفات ذاتي سازگاري ندارد. علامه جعفري فقط از اصل «هوهويت» در توجيه روايت استفاده مي‎كند و حمل روايت بر علم حضوري را نمي‌پذيرد. در اين ميان، ديدگاه ملاصدرا كه بر اساس علم حضوري و قاعده «هوهويت» بنا شده، در حلّ اين تعارض، با روايت امام رضا (ع) سازگارتر دانسته شده است.